.

 
امام رضا شناسي  (استاد محترم خانم زهره بروجردي)                                                                  جلسه 10

اين جلسه باب 19 از عيون اخبار را بررسي مي‌كنيم که موضوع آن علامات امام از نگاه علي بن موسي الرضاست.

حسن بن علي بن فضال از امام رضا(ع) چنین نقل مي‌كند امام را علاماتی است : عالم‌ترین، حکم‌ترین، با تقوا تر، بردبارتر، شجاع‌تر، سخی‌ترین و عابدترین فرد است، پاک و مطهر است، همانطور که از روبه‌رو می‌بیند، از پشت سر هم می‌بینید سایه ندارد، آنگاه که از شکم مادر به زمین می‌افتد، بر روی دو کف دست به زمین می‌افتد و با صدای بلند شهادتین را می‌گوید، چشمش به خواب می‌رود ولی قلبش نمی‌خوابد، محدث است (یعنی صدای فرشته‌ی وحی را می‌شنود ولی ان را نمی‌بیند)، زره‌ی رسول خدا کاملاً اندازه‌ی اوست ، بوی امام از مشک خوشتر است.

شاید بتوان گفت تا این قسمت از روایت به توضیح چندانی نیاز ندارد اما حضرت در ادامه می‌فرمایند:

« أَوْلَى بِالنَّاسِ مِنْهُمْ بِأَنْفُسِهِمْ‌» اختيار امام نسبت به مردم از اختيار آنان نسبت به خودشان بيشتر است در توضيح اين جمله مي‌گوييم، يعني افراد تا چه اندازه نسبت به خود حق تصميم گيري دارند امام بیش از آن نسبت به افراد حق تصمیم‌گیری دارد. اگر حيطه‌ي تصميم گيري را وسيع كنيم تمام زندگي انسان تحت شعاع تصميم‌گيري‌هاي او قرار می‌گیرد، یعنی همه‌ی زندگی او باید تحت الشعاع تصمیم‌گیری امام قرار گیرد.

از جزئی‌ترین قسمت‌های زندگی تا اساسی ترین آنها، همه زیر نظر امام است.

  حضرت علي بن موسي الرضا (ع)در این عبارت متذکر می‌شوند، امام بر تمام تصميم‌گيريهاي انسان تسلط دارد يعني در حقيقت نظر امام اولي بر نظر خود شخص و يا ولّي اوست. در پشت پرده‌‌ي تصميم‌گيري‌هاي انسان بسيار اتفاق مي‌افتد كه خطا و اشتباهی نهفته باشد به همین جهت چون زمان مي‌گذرد و افراد متوجه‌ي تصميم غلط و اشتباه خود مي‌شوند و در می‌یابند این خطاها مربوط به زمانی بود که خود تصمیم گرفته‌اند و به نظر امام توجهی نداشته‌اند، اما اگر كسي در مقابل نظر امام نسبت به خويش تسليم باشد به يقين در هر تصميم گيري به غير از موفقيت و سربلندي چيزی در انتظار او نيست زيرا همچنانكه در ابتداي بحث عرض كرديم امام رضا(ع) مي‌فرمايند: امام هم از روبه رو مي‌بيند و هم از پشت سر، و اگر اين جمله را چنان تعبير كنيم كه امام هم ظاهر تصميم گيري‌ها را مي‌بيند و هم پشت پرده‌ي آنها را. از اين رو هيچ گاه كاري را اراده نمي‌كند كه شروع و پايان خوبي نداشته باشد. اگر انسان امام را اولي به خود بداند خوشبخت است.

شاید سوال شود ما چگونه از نظر امام نسبت به خویش و به امورات خود مطلع می‌‌شویم مخصوصاً حالا که گرفتار دوره‌ی غیبتیم؟

در پاسخ می‌گوییم اگر هر یک از ما با شریعت آشنا باشیم خواهیم دید لحظه‌ای در زندگی انسان وجود ندارد که شریعت برای آن زمان قانونمندی خاصی نداشته باشد، قوانین اسلام همه نظر امام است که در لوای سنت و روایت آمده است مثلاً از همان بدو تولد اسلام قوانین مخصوصی به خود دارد تا زمان مرگ و برزخ و قیامت. نا آگاهی ما نسبت به قوانین دلیل بر عدم قانون نیست.

«وَ أَشْفَقَ عَلَيْهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَ أُمَّهَاتِهِم‏» امام بر مردم از پدر و مادشان مهربان‌تر است.

در توضيح مهرباني امام بايد بگوئيم انسان در شرايط معمولي زندگي وقتي بچه‌اش مريض مي‌شود قلبش گرفتار درد فرزندش مي‌شود و تمام سعي خود را به كار مي‌گيرد تا او را از اين بيماري رهايي بخشد.

اين بحث تنها مربوط به بيماري فرزند نيست بلکه هر نوع گرفتاری فرزندان می‌تواند پدر و مادر را به فرزند مشغول دارد.

در روایتی پیامبر(ص) می‌گوید: «من و علی پدران این امتیم» این پدران بیش از پدران جسمانی نسبت به بندگان شفقت دارند. شفقت تنها مهربانی نیست بلکه دلسوزی به جاست که آن دلسوزی سبب عاقبت به خیری بنده می‌شود.

حضرت در ادامه می‌فرمایند: « يَفْرَحُ وَ يَحْزَنُ وَ يَضْحَكُ وَ يَبْكِي وَ يَحْيَى وَ يَمُوتُ . . . » «  شاد مى‏شود و غمگين مى‏شود و گريه ميكند و مى‏خندد و حيات دارد و ميميرد » شاید با خود بگوئید هر فرد انسانی از این خصوصیات برخوردار است چرا امام رضا(ع) این خصوصیات را در شمار خصوصیات امام ذکر می‌کند. ما در تاویل سخن جضرت می‌گوئیم هیچ یک از این افعال بندگان از ناحیه خود آنها نیست زیرا بسیار اتفاق می‌افتد که دل افراد بی دلیل می‌گیرد و گاه آنقدر میزان این تأثر زیاد می‌شود که اشک انسان جاری می‌شود.

این دلگیری از آن روست که دل ولی عصر(عج) گرفته است وجود مقدس امام زمان از موضوعی ناراحت و دلگیرند، و قلب بنده به تبع قلب امام محزون می‌شود هر قلبی که به قلب حضرت وصل باشد محزون می‌شود.

 گاهی عکس این قضیه اتفاق می‌افتد انسات بدون دلیل شادمان است این شادمانی وابسته به فرح دل امام زمان است.

نکته‌ی دیگری که در آن فراز می‌باشد این است که شادی، حزن، خنده و گریه افراد چنین نیست که تنها به فرمان و اراده‌ی مغز برگردد. گاهی انسان در سلامتی کامل است اما لحظه‌ای لبش به خنده باز نمی‌شود و گاه به مصیبتی گرفتار می‌آید اما در عین آن مصیبت دلی آرام و بی‌نگرانی دارد. همه‌ی این حالت وابسته به وجود مقدس امام است. امام منبع شادی، حزن، خنده و گریه است.

در این رابطه روایتی را عرض می‌کنیم که داوود بن رقی (همان کسی که اعمال ام داوود مربوط به اوست.)

می‌گوید روزی خدمت امام صادق(ع) مشرف شدم خدمت حضرت بدون مقدمه فرمودند: «ِ يَا دَاوُدُ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَيَّ أَعْمَالُكُمْ يَوْمَ الْخَمِيسِ فَرَأَيْتُ فِيمَا عُرِضَ عَلَيَّ مِنْ عَمَلِكَ صِلَتَكَ لِابْنِ عَمِّكَ... »1   «ای داوود عرضه شد بر من اعمال پنج‌شنبه‌ی تو و دیدم که تو یک سری به پسر عمویت زدی و صله‌ی رحم کردی.»

« ... فَسَرَّنِي ذَلِك‏» «این قضیه من را خیلی خوشحال کرد.»

خوشحالی امام منوط به آن است که اعمال بندگان با رضایت خداوند سبحان سازگار باشد امام اگر می‌بیند بندگان که حرام و مکروهی انجام نداده‌اند و نسبت به حلال و مستحب پایبند بوده‌اند شاد می‌شود.

اسائه‌ی ادب بندگان حزن امام است و پایبندی به شرعیات و اخلاقیات سبب فرح امام می‌شود.

امام در ادامه‌ی فراز می‌فرمایند: « يَحْيَى وَ يَمُوتُ »  امام زندگی می‌کند و میمیرد.

تولد و مرگ از مقدرات هر جسم خاکی است و امام از آن جهت که جلوه‌ی بشری دارد سایر بندگان روزی متولد می‌شود و روزی از دنیا می‌رود ولی به یقین هر تولد و مرگی که در عالم صورت می‌گیرد به اذن و به امضای امام است این صورت ظاهری تولد و مرگ است اما امام نه تنها تولد و مرگ جسمانی را امضاء می‌کنند بلکه هر رذیله‌ای که در وجود انسان از بین می‌رود به جای او حسنه‌ای می‌روید به نوعی مرگ و تولد جدیدی برای بنده صورت می‌گیرد روح بر خلاف جسم که تنها  یک بار می‌میرد و زنده می‌شود می‌تواند هر لحظه متولد شود و هر لحظه بمیرد به عبارتی روح لحظه به لحظه می‌تواند طعم زندگی و حیات را بچشد و یا طعم مرگ را بچشد و این مرگ و زندگی به دست امام صورت می‌گیرد.

بعد حضرت می‌فرمایند یکی دیگر از خصوصیات امام این است که: « بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ يَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْه‏» «بین امام و خدا یک ستون نورانی است و در آن ستون نورانی هر چه را که باید ببینند می‌بینند.»

در توضیح این فراز می‌گوئیم امام در این ستون نورانی اموری را می‌بیند که مربوط به امامت اوست. می‌گویید مثلاً: امامت امام اقتضاء می‌کند رسیدگی کامل به حال ماموم داشته باشیم. حضرت ولی عصر امام است که باید به شئون مأمومش احاطه‌ی کامل داشته باشد. یعنی ایشان باید بدانند که بندگان چه نیاز‌هایی دارندف نیاز‌های بندگان از جمله اموراتی است که امام در این ستون دین می‌بیند، یکی دیگر از آنچه امام در این ستون نور می‌بیند اعمال بندگان است.

بسیار اتفاق می‌افتد مشاهده اعمال بندگان تنها برای امام هر زمان ایجاد زحمت می‌کند زیرا امام خود را موظف می‌داند نسبت به گناه و نقصان و کم‌کاریهای افراد استغفار کند اعمال بندگان صالح امام را شادمان می‌کند چه خوشبت هستند کسانی که اعمالشان باعث شادمانی دل امام زمانش می‌شود و امام با دیدن اعمال آنها ذکر الحمدُلله بر زبان جاری می‌کند.

______________
1. بحار الانوار  ج 23   ص 339

هدیه به پیشگاه مطهر امام رئوف علیه السلام صلوات