.

 

 
    چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره استادگرامي خانم زهره بروجردي                   (جلسه 48 )« الْقَادَةِ الْهُدَاةِ »
 

به عبارت « السَّلَامُ عَلَى الْأَئِمَّةِ الدُّعَاةِ وَ الْقَادَةِ الْهُدَاةِ » رسیدیم. در جلسه ‌قبل « السَّلَامُ عَلَى الْأَئِمَّةِ الدُّعَاةِ »را توضیح دادیم و در این جلسه « الْقَادَةِ الْهُدَاةِ » را بررسی می‌کنیم.

قیاد در زبان عربی به ریسمانی گفته می‌شودکه یک طرف آن در دست قائد و طرف دیگرش به گردن مرکب افکنده می‌شود. قائد کسی است که افسار چهارپایی را به دست گرفته باشد و چهارپا را با آن افسار به دنبال خود بکشد، به حضرات معصومین در این فراز با این عنوان سلام می‌دهیم.

در عبارت« الْقَادَةِ الْهُدَاةِ » جلوداری حضرات معصومین پررنگتر از عبارت « الْأَئِمَّةِ الدُّعَاةِ » جلوه‌گر می‌شود. زیرا همان‌گونه که در جلسه‌ی قبل عرض کردم امام کسی است که معروف را معرفی می‌کند و مردم را به آن می‌خواند و منکر را مشخص می‌سازد و افراد را از آن باز می‌دارد. اما قائد از این مرحله فراتر می‌رود بلکه او در عالم معنا ریسمانی به گردن ماموم خود می‌اندازد تا از به خطا رفتن ماموم جلوگیری کند. امام چون خود در راه حق قدم می‌گذارد مأموم را با خود به همان راه می‌برد. امام جلوداری است که مأموم را به طرف نجات به پیش می‌برد آینده‌ی بشر چندان برایش ارزشمند است که لحظه‌ای انسان را در زندگی تنها رها نمی‌کند.

البته این حرکت منوط به آن است که مأموم خود ریسمان هدایت معصوم را پاره نکند، و از حرکت پشت سر امام رو گردان نشود حضرات معصومین هیچ‌گاه افراد را به اجبار به امری فرا نمی‌خوانند.

دعوت از سوی آنها صورت می‌گیرد اما پذیرش دعوت امری اختیاری از جانب انسان است و بشر در انتخاب این همراهی آزاد است اگر در پی امام حرکت کند مأمومی منقاد است و چون روی برگرداند انسانی حیران و سرگردان است. انتخاب این دو جایگاه به خود انسان وابسته است. حافظ می‌گوید: نگاه دار سر رشته تا نگه دارد.

اگر هر مأمومی قلباً به این نتیجه دست یافته باشد که همراهی با امام باعث تثبیت عاقبت به خیری او می‌شود هرگز از این انقیاد روی‌گردان نیست بلکه آن را سبب فخر دنیا و آخرت خویش می‌داند.

اگر هر کس خودش را به جلوداران عالم بسپارد هرگز از مسیر کمالی منحرف نخواهد شد. اگر افراد باور کنند« الْأَئِمَّةِ الدُّعَاةِ » هر لحظه آنها را به سوی خیر و نیکی دعوت می‌کنند از پاسخ‌گویی به این دعوت لحظه‌ای غفلت نمی‌کنند. هر عقل سلیمی و فرد خردمندی مهار و افسار خود را به دست امام معصوم می‌سپارد، زیرا در فراز و نشیب‌ها و در پستی و بلندی آن امام پشتوانه‌ای محکم برای اوست که در پشت سر نهادن راه دشوار  زندگی، دستیار و مددکار قدرتمندی برای فرد است.

امام، قائدی است که مأموم خود را از  لیل دنیا نجات می‌بخشد و او را به سر منزل مقصود می‌رساند امام جلوداری است که انسان را از گمراهی و حیرانی در لیل دنیا نجات می‌بخشد. این دعوت، دعوتی عام و همگانی و بی قید و شرط است و داعی، مدعو خود را به سوی همه‌ی خیرات و حسنات فرا می‌خواند. و اما « الْهُدَاةِ» جمع هادی به معنای راهنما است در زمان عرب به کسی هادی گفته می‌شود که قوم خود را به مقصد می‌رساند. قرآن می‌گوید: « إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ »1  « تو فقط بيم دهنده‏اى! و براى هر گروهى هدايت كننده‏اى است»

امام خمینی می‌فرمایند:« ائمه راهبرند به سوی مقصود نه راهنما »

 هادی کسی است که اگر بشر افسار سرنوشت خویش را به او بسپارد فرد را تا سر مقصد نهایی همراهی می‌کند و او را در میانه راه رها نمی‌کند بلكه مقصد کمالی را به بنده یاد آوری می‌کند بلکه به تعبیری گویا او را و تا انتهای راه همراهی می‌کند. هادی از مأموم خود لحظه‌ای غفلت نمی‌کند هرچند که به جهت جایگاه ولایی خویش پیش روی مأموم قدم بر می‌دارد امام با همان جلوه‌ی ولایی خویش از ماموین پشت سر خویش آگاه است و بر حا آنها واقف.

« الْقَادَةِ الْهُدَاةِ »

نکته‌ی قابل توجه فراز آن است که هر یک از حضرات معصومین جلوه‌ی قدرت و غیرت حضرت حق‌اند اما هیچ کدام در امر هدایت ذره‌ای از قدرت و هیبت خویش در مسیر زورگویی و استبداد  استفاده نمی‌کند آنها در امر هدایت جلوه‌ی رافت و رحمت حضرت حق‌اند.

 در این فراز ائمه‌ی به عنوان امام و جلودار خوبیها و خیرات معرفی می‌شوند چنانچه افراد جلوداری آنها را بپذیرند امام به عنوان قائد و راهنمای عملی و فکری در زندگی‌آنها جلوه‌گری می‌کند اما در این هدایت کمترین زور و اجباری نهفته نیست حتی اگر کسی در میانه‌ی راه کمالی خویش از حرکت و همراهی با امام پشیمان شود ائمه‌ی اطهار او را بر ادامه‌ی مسیر مجبور نمی‌کنند قطعاً در آن زمان پیک‌های معرفتی فراوانی برای این فرد می‌فرستند و هشدارهای لازم را برای برگشت به او متذکر می‌شوند ولی او به اجبار بر نمی‌گردانند.

اما اگر مأموم در همراهی با امام مصمم و قوی باشد حضرات معصومین لحظه‌ای از همراهی او غافل نخواهد شد بلکه هر آن او را تحت حمایت بیشتر خویش قرار می‌دهند.

حضرات معصومین قائدی هستند که نه تنها در امور معنوی بشر را هدایت می‌کنند بلکه در امور مادی نیز از او غفلت نمی‌ورزند، ائمه‌ی اطهار در این مسیر کمالی حلال و حرام و خوب و بد زندگی را به مأموم می‌آموزند تا او از نعمات مادی خویش بیشترین بهره را کسب کند و گرفتار روزی حرام نشود که کسب روزی حرام حرکت افراد را کند و گاهی با مشکل روبه‌رو می‌کند. ریسمان هدایت بشر در دست قائد‌های الهی است و چون این قائد در صراط قدم می‌گذارد بشر انتخابگر به همان سو می‌رود با مثالی این حرکت را چنین توضیح می‌دهیم اگر  تصور کنید شما طنابی را از ماشینی به ماشین دیگری بسته‌اید تا در هنگام حرکت به آن ماشین کمک کند چنانچه ماشین هادی از حرکت اصلی خود منحرف ‌شود به یقین حرکت ماشین پشت سر او با مشکل مواجه می‌شود، به هر سو ماشین جلو حرکت کند ماشین پشت سر او نیز به همان راه خواهد رفت.

اگر ما حضرات معصومین را قائدی می‌دانیم که ریسمان هدایت بشر در دستان آنهاست پس باید پشت سر آنها حرکت کنیم و ذره‌ای از مسیرشان به چپ و راست متمایل نشویم، زیرا هر انحرافی به چپ و راست ما را از مسیر امام دور می‌سازد و در حرکت کمالی انسان خلل ایجاد می‌شود و گاه برای همیشه او را از این حرکت باز می‌دارد.

امام صادق(ع): « انَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ » «من صراط المستقیم هستم.»

هرکس که ریسمان هدایت خویش را به امام زمانش سپرده باشد به یقین در صراط مستقیم حرکت می‌کند و گرنه در گروه ضالین جای می‌گیرد.

آنکه در روایات آمده است امیرالمؤمنین فرمودند: « أَنَا قَسِيمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ » «علی(ع) تقسیم کننده‌ی بهشت و جهنم است. » معنای این جمله آن است که علی و اولاد علی تقسیم کننده‌ی بهشت و جهنم افرادند هر چند که از ولایت امیر المومنین به تنهایی یاد می‌کند اما از آن جهت که ائمه‌ی اطهار نور واحدند. باید بگوئیم کلید بهشت و جهنم افراد متصل به ولایت حضرات معصومین است علی و اولاد علی در این عالم راههای ورود به بهشت را برای افراد تبیین می‌کنند و چون افراد در این مسیر قدم  گذارند در انتهای راه مسیرشان به بهشت ختم می‌شود و چون از همین عالم افراط و فریطی داشته باشند به یقین مسیر آنها به بهشت منتهی نمی‌شود. اگر مأموم در این عالم پشت سر امام باشد در قیامت از شفاعت آن بی بهره نمی‌باشد و اگر از همین ابتدا قدمی بر صراط نگذارد جهنم در انتظار اوست.

عاملی که بیش از هر عامل دیگر فرد را در مسیر ائمه قرار می‌دهد معرفت و حب نسبت به آنهاست هر کس که امام را می‌شناسد بی هیچ تردیدی قیادت او را با جان و دل می‌پذیرد. همه‌ی نا آرامی‌های بشر و سرگردانی‌هایش به دلیل جهل نسبت به امام است.

اگر ما نسبت به امام شناخت کافی داشته باشیم او را به عنوان والاترین قائد می‌پذیریم و اختیار خویش را به او می‌سپاریم اما این سپردن اختیار منوط به شناخت دقیق است با مثالی مطلب واضح‌تر می‌شود.

در همین دنیای وقتی ما نسبت به کسی شناخت نداشته باشیم به یقین امانتی به او نخواهیم سپرد و چون فرد را بشناسیم شاید تمام دارایی‌هایمان را به او امانت دهیم حتی گاه اتفاق می‌افتاد کلید منزل شخصی خویش را به فرد مورد اطمینان می‌دهیم و برای مدتی می‌رویم.

حکایت حضرات معصومین نیز از این قانون مستثنی نیست اگر افراد رهبری و جلوداری آنها را نمی‌پذیرند و از آن سر باز می‌زنند از آن روست که هیچ معرفتی نسبت به وجود مقدس آنها ندارند اگر قائد خود را بشناسند و بدانند که منبع تمام کمالات و خیرات آنها هستند و هیچ خیری در عالم ساری و جاری نمی‌شود مگر آنکه دستان مبارک امام حکم آن را امضاء کند به یقین برای رسیدن به این همه خوبی سرپرستی خود را به امام می‌سپارند. ابی الطفیل به امیر المؤمنین می‌گوید: « يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنْ حَوْضِ النَّبِيِّ ص فِي الدُّنْيَا أَمْ فِي الْآخِرَة » «به من خبر بده که کوثر حوض پیامبر در دنیاست و یا در آخرت. »

امیرالمومنین(ع) می‌فرمایند: « بَلْ فِي الدُّنْيَا » در دنیاست. ابی طفیل می‌گوید: « فَمَنِ الذَّائِدُ عَنْهُ »

ذائد به معنی دفع کننده یعنی متولی این حوض چه کسی است؟

حضرت فرمودند: « أَنَا بِيَدِي فَلْيَرِدَنَّهُ أَوْلِيَائِي وَ لْيُصْرَفَنَّ عَنْهُ أَعْدَائِي » من با دستان خودم متولی این حوضم. حتماً حتماً حتماً دوستانم را بر این حوض وارد می‌کنم و اعدائم را از آن حوض دور می‌سازم، اجازه نمی‌دهم دشمنانم به آن وارد شوند.

این نعمتی است که در قیامت خداوند سبحان در اختیار مأموم می‌گذارد اما اگر کاربرد روایت را در همین عالم بررسی کنیم خواهیم گفت نعمت هدایتی که در این عالم به مأموم می‌رسد شروعی و آغازی برای کوثر قیامت است. هدایت توسط امام و جلو دار از همین عالم آغاز می‌شود و در قیامت ثمر کمالی خود را به نمایش می‌گذارد.

فرد باید در این دنیا نسبت به « الْقَادَةِ الْهُدَاةِ » معرفت داشته باشد و حضور او را به عنوان نفر اول زندگی خویش پذیرفته باشد تا در قیامت  به گفته‌ی امیر المومنین به حوض کوثر فرا خوانده شود. خیر دنیا و آخرت افراد یعنی دنیا و آخرت فرد در کنار کوثر ولایتی امیرالمؤمنین است اگر در دنیا از کوثر ولایت استفاده می‌کنیم ، قیامت نیز در کنار کوثر ولایت قرار بگیریم.

قیامت در امتداد دنیا است هر نعمتی در دنیا هست در آخرت پر رنگ تر می‌شود و متولی این نعمات « الْقَادَةِ الْهُدَاةِ » یعنی وجود مقدس ائمه‌ی معصومین هستند.

اگر مردم در حق یکدیگر دعا می‌کنند و می‌گویند: «خداوند خیر دنیا و آخرت را به تو بدهد» یعنی در دنیا و آخرت همراه حضرات معصومین باشید.

اگر هر یک از ما با نعمت وجود قائد در این عالم آشنا باشیم در قیامت از شفاعت او بهره‌مند می‌شویم و بر سفره‌ی بی کران آنها می‌نشینیم وگرنه انتظار بیهوده‌ای است که دنیای افراد بدون جلوداری امام  به پایان برسد در حالیکه منتظر باشند قیامت از شفاعت آنها بهره می‌برند.

پیامبر(ص) می‌فرمایند: «يَا عَلِيُّ حُبُّكَ إِيمَانٌ وَ بُغْضُكَ نِفَاقٌ وَ كُفْر» یا علی حب نسبت به تو ایمان است و بغض نسبت به تو کفر است آنکس که از قیادت علی و اولاد علی روی‌گردان باشد کافر است و شفاعت بر او حرام است.

ـــــــــــــــــــــــــــ
1. سوره‌ رعد آیه‌ی 7

هديه به پيشگاه مطهر امام هادي عليه السلام صلوات






محتوای مرتبط