.

 

 
 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)                  جلسه 34 ( اوصياء نبي الله
 

در خدمت زيارت جامعه امام هادي(ع) هستيم به فراز «و أَوْصِيَاءِ نَبِيِّ اللَّهِ» رسيديم.

و: حرف عطفی است كه اين فراز را به فراز‌هاي پيشين متصل مي‌كند. سلام بر شما كه جانشينان و اوصياء پيامبر هستيد كلمه‌ي اوصياء به فتح الف جمع وصي است . مراد از وصايت در اين فراز منصب جانشيني پيامبر(ص) است، منظور از وصي کسی است كه از او تعهدي گرفته مي‌شود و یا با او قراری بسته مي‌شود. به عبارت ديگر وصي كسي است كه افراد او را انتخاب مي‌كنند تا بعد از مرگشان اموراتي كه بايد انجام مي‌دادند او انجام دهد. اين كار در عرف به كسي واگذر مي‌شود كه شخص به او اطمينان دارد به دلیل همین اطمینان به او اجازه مي‌دهد تا در اموالش بعد از مرگ دخل و تصرف كند.

اوصياء نبي الله: منظور كساني هستند كه پيامبر(ص) جانشيني آنها را به اذن خدا اعلام كرده است شيعه معتقد است جانشيني پيامبر با (نص) صريح روايت و قرآن است. در سوره‌ي شوري آيه‌ي 13:« شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهيمَ وَ مُوسى‏ وَ عيسى‏ أَنْ أَقيمُوا الدِّينَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكينَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبي‏ إِلَيْهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي إِلَيْهِ مَنْ يُنيبُ ،آيينى را براى شما تشريع كرد كه به نوح توصيه كرده بود؛ و آنچه را بر تو وحى فرستاديم و به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرديم اين بود كه: دين را برپا داريد و در آن تفرقه ايجاد نكنيد! و بر مشركان گران است آنچه شما آنان را به سويش دعوت مى كنيد! خداوند هر كس را بخواهد برمى‏گزيند، و كسى را كه به سوى او بازگردد هدايت مى‏كند.»

اين آيه به امر ولايت و وصايت اولياء الهي سفارش كرده است همه‌ي پيامبران وصي داشته‌اند از زمان حضرت آدم(ع) همه‌ي انبیاء الهی اوصيایی صالح داشته‌اند و هر وصي جانشين پیامبر قبلي خویش محسوب مي‌شده به سبب همين زمين هرگز ازمعصوم خالي نبوده است.

شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ: مفسري مي‌گويد: دين در اين آيه به معنای اصل است كه از آن به ايمان تعبیر شده است حضرات معصومين در جايگاه وصايت پيامبر(ص) اصل دين هستند، هر كس وصايت آنها را بپذيرد اصل شرعيت را پذيرفته است و آنكس كه از پذيرش آنها روي گردان باشد از اصل دين روي برگردانده است

«اوصیاء نبی الله» را اگر در روایات بررسی کنیم خواهیم دید که جریان وصایت ظاهراً از غدیر آغاز می‌شود خداوند سبحان پیامبرش را در آن روز به ابلاغ ولایت امر می‌کند تا رشته‌ی ولایت به طور مستمر ادامه یابد و به برگزیدگان حق بعد از امیرالمومنین اعطاء گردد، همچنین پیامبر(ص) سفارش اکرام و مودت و محبت به حضرات معصومین را در حدیث ثقلین نیز بیان کرده‌اند. پیامبر(ص) می‌فرمایند: «من در میان شما دو ثقل برجا می‌گذارم کتاب خدا و عترت» پیامبر(ص) جایگاه ائمه‌ی اطهار را در کتاب خداوند سبحان ذکر می‌کند این دو تفکیک ناپذیر و جدا نشدنی هستند.

با جمله‌ی «السَّلَامُ عَلَى أَوْصِيَاءِ نَبِيِّ اللَّهِ» می‌گوییم: شما حضرات معصومین وصی آل پیامبرید وجود مقدس پیامبر(ص) معدن معرفت است، ایشان جلوه‌ی علم خدای سبحان است، حال که شما وصی چنین پیامبری هستید، از عالم حقیقت و غیب ما را خبر دهید شما بزرگواران نبأ عظیم هستید قرآن می‌گوید:« عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظيمِ »1  «به نام خداوند بخشنده مهربان آنها از چه چيز از يكديگر سؤال مى‏كنند؟! » نبأ عظیم و خبر بزرگ امر ولایت شماست، خبر وصایت شما تکراری نیست، شما حقیقتاً هم خبرید و هم مُخبر. شما هم وصی هستید و هم خبر وصایت نبوت را برای مردم به ارمغان می‌آورید. نبوت و وصایت(ولایت) دو روی یک کلمه است پشت پرده‌ی هر نبی، ولی قرار دارد به این معنا که باطن اسم محمد(ص) علی (ع) است. حضرات معصومین سفارش شده پیامبرند و خداوند آنها را جانشین پیامبر قرار داده تا پس از پیامبرش به مردم خبر رسانی کنند.

امام سجاد(ع) می‌فرمایند: « أَوَّلُنَا مُحَمَّدٌ وَ أَوْسَطُنَا مُحَمَّدٌ وَ آخِرُنَا مُحَمَّدٌ وَ كُلُّنَا مُحَمَّدٌ »2حضرات معصومین وصی پیامبر(ص) هستند آنچه در اختیار پیامبر(ص) قرار گرفته به طور جامع و کامل در اختیار تک تک حضرات معصومین قرار گرفته است. شیعه مقام وصایت، حضرات معصومین را از نبوت جدا نمی‌داند جایگاه وصایت آنها در مقام نورانیت عین مقام نبوت است.

جابرجعفی روزی در خدمت امام باقر(ع) 3 عرض می‌کند: این جمله از قرآن را برای من تفسیر کنید:« لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ » امام باقر(ع) می‌فرمایند: « يَا جَابِرُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ حَرِيصاً عَلَى أَنْ يَكُونَ عَلِيٌّ ع مِنْ بَعْدِهِ عَلَى النَّاسِ» ای جابر! رسول خدا(ص) نسبت به آنچه که بعد از رسالت بر مردم وارد می‌شود حریص بود(نسبت به امر ولایت) خداوند سبحان می‌دانست بسیاری از این امت علی(ع) را قبول نمی‌کنند آیه نازل شد  « أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ » «آیا مردم گمان می‌کنند با ادعا می‌توانند مومن باشند و آزمایش نمی‌شوند؟» خداوند مقرر کرده مردم پس از پیامبر(ص) آزمایش شوند به همین خاطر می‌گوید: « لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ »«این امر آزمایش مردم به تو مربوط نیست» ای پیامبر! تو جلوه‌ی قدرت کامل خدای سبحانی اما سنت حضرت حق باید در زمین جاری شود و رحمانیّت الهی اقتضا می‌کند که در این آزمایش الهی گروهی به کمال برسند و گروهی محروم بمانند.

امام صادق(ع)4 می‌فرماید :پدر من فرمود که جابر بن عبدالله انصاری روزی به من گفت:                      

« إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً » «بدرستیکه برای من نسبت به تو حاجتی است» به عبارتی عامیانه یعنی من گاهی با شما حرفهایی دارم، آیا ممکن است گاهی وقت خصوصی به من بدهید تا سئوالاتم را بپرسم؟ حضرت فرمودند: هر زمان که می‌خواهی بیا.

جابر در یک خلوتی در محضر امام باقر(ع) قرار گرفت و در آن خلوت سوالاتی پرسید. یک سوال هم امام باقر(ع) از جابر پرسیدند: آیا تو حدیث لوح را در دست مادر ما فاطمه(س) دیده‌ای؟ جابرگفت: بله در زمان حیات پیامبر(ص) روزی بر مادرتان بعد از ولادت حضرت اباعبدالله به عنوان تبریک گویی وارد شدم، لوح سبز رنگی را در دست ایشان دیدم که فکر کردم زمرد است، درون لوح نوشته‌ی سفیدی بود شبیه نور خورشید به مادرتان عرض کردم:« بِأَبِي أَنْتِ وَ أُمِّي يَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ مَا هَذَا اللَّوْحُ » «پدر و مادرم به فدای شما، این لوح چیست؟»  حضرت فرمودند: این لوحی است که خدای سبحان به پیامبر(ص) هدیه داده و در آن اسم پدرم و همسرم و دو فرزندم و اوصیای بعد از فرزندانم نوشته شده، پدرم این لوح را به عنوان هدیه در اختیار من قرار داده « لِيَسُرَّنِي بِذَلِكَ » «تا با این لوح مرا بشارت بدهند» نقل شده به مجرد ولادت حضرت اباعبدالله پیامبر خودشان روضه خواندند و فاطمه(س) وقتی اشک پیامبر (ص) را دیدند تعجب کردند و متاثر شدند بلافاصله لوح از آسمان نازل شد و در اختیار پیامبر(ص) قرار گرفت و حضرت برای دفع اندوه دخترشان لوح را در اختیار فاطمه(س) قرار می‌دهند.

جابر می‌گوید که مادرتان این لوح را به من داد و من آن را خواندم و از روی لوح نسخه‌ای برداشتم حضرت امام باقر(ع) به جابر می‌گویند: آن نوشته‌ات را به من نشان بده حضرت نوشته جابر را می‌بیند بعد آن را با آنچه در لوح است یکسان می‌بیند. جابر می‌گوید: خدا را گواه می‌گیرم آنچه در دست شماست همین هست که من نوشتم.

حدیث لوح با این عبارات شروع می‌شود «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ- هَذَا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ- لِمُحَمَّدٍ نُورِهِ وَ سَفِيرِهِ وَ حِجَابِهِ وَ دَلِيلِهِ- نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ مِنْ عِنْدِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» «این کتاب خدای عزیز علیم است به محمد(ص) که نور اوست و سفیر او و حجاب و دلیل خدای سبحان است این کتاب به واسطه‌ی روح الامین بر پیامبر(ص) نازل شده است»

خداوند سبحان در این حدیث به پیامبر(ص) می‌گوید: «عَظِّمْ يَا مُحَمَّدُ أَسْمَائِي وَ اشْكُرْ نَعْمَائِي- وَ لَا تَجْحَدْ آلَائِي إِنِّي أَنَا اللَّهُ ...» «ای محمد اسماء مرا عظیم بشمار و از نعماتم سپاسگزاری کن و آنها را انکار مکن بدرستیکه من خدا هستم» حدیث لوح ادامه می‌یابد تا جایی که خداوند سبحان به پیامبر(ص) می‌فرمایند: « وَ إِنِّي فَضَّلْتُكَ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ- وَ فَضَّلْتُ وَصِيَّكَ عَلَى الْأَوْصِيَاءِ» «بدرستیکه برتری دادم تو را بر انبیاء و برتری دادم وصی تو را بر اوصیا...» و بعد از ذکر برتری‌های پیامبر(ص) بر سایر گذشتگان خداوند سبحان به ذکر فضایل ائمه‌ی اطهار می‌پردازد. به قسمتهایی از این حدیث اشاره می‌کنیم.

در حدیث آمده است« فَجَعَلْتُ حَسَناً مَعْدِنَ عِلْمِي بَعْدَ انْقِضَاءِ مُدَّةِ أَبِيه‏» «حسن معدن علم من است بعد از آنکه عمر پدرش به پایان رسد»

« وَ جَعَلْتُ حُسَيْناً خَازِنَ وَحْيِي وَ أَكْرَمْتُهُ بِالشَّهَادَة...» «حسین را خازن وحی خویش قرار دادم و او را با شهادت اکرام بخشیدم...»

« عَلِيٌّ سَيِّدُ الْعَابِدِينَ وَ زَيْنُ أَوْلِيَاءِ الْمَاضِين...‏» «حضرت علی بن حسین سید عابدین و زینت اولیاء گذشته است...»

« مُحَمَّدٌ الْبَاقِرُ لِعِلْمِي وَ الْمَعْدِنُ لِحُكْمِي...» «محمد باقر(ع) را برای علم خویش قرار دادم و او را معدن حکمتم ساختم...»

خداوند سبحان بعد از آنکه نام ائمه‌ی اطهار را یکی یکی ذکر می‌کند در رابطه با امام زمان(عج) می‌فرماید: کمال موسی جمال عیسی، صبر ایوب را داراست، دوستان من در زمان امامت او ذلیل می‌شوند، دوستان من در زمان امامت او نگران و ترسان می‌شوند. زمین از خون آنها رنگین می‌شود آنها دوستان من هستند، به وسیله‌ی آنها هر فتنه‌ی کور و تاریکی را دفن می‌کنم و اضطراب را از افراد دور می‌نمایم حضرت حق در ادامه‌ی حدیث لوح، وضعیت و وصایت تک تک اوصیاء الهی را مطرح می‌کنند.

با توجه به آیات و روایات خواهیم گفت اذن حضرات معصومین در مقام ولایت و وصایت بر کل عالم حاکم است چنانچه به طور خلاصه و مختصر به این جایگاه اشاره کردیم اما بسیار اتفاق می‌افتد که انسان بارها و بارها در مقابل معصومین صراحتاً و رسماً موضع گیری‌ می‌کند هر معصیت و خطایی می‌تواند موضع‌گیری نامناسب در مقابل امام زمان باشد، ایستادن در مقابل جایگاه ولایت و وصایت حضرات معصومین حقیقتاً مقابله در برابر رسول الله و در نهایت در برابر خداوند سبحان است.

موضع گیریهای نابجا در مقابل وصایت حضرات معصومین به این معناست که ما ولایت شما را قبول نداریم می‌خواهیم تا با منیت‌های خویش خدای ناکرده ساز عامدانه و عالمانه و گاه جاهلانه، خاطئانه بزنم.

در حالیکه بندگی تسلیم محض در مقابل جایگاه ولایت و وصایت حضرات معصومین است.

وقتی من به شما بزرگواران به عنوان «أَوْصِيَاءِ نَبِيِّ اللَّهِ » سلام می‌دهم عرض می‌کنم شما معصومین اوصیاء پیامبرید یعنی پیامبر(ص) از شما تعهد گرفته است که بار رسالت او را پس از وی در قالب ولایت و در جایگاه امامت بردارید. حال که شما از قبول این وصیت رو گردان نشدید و برای حفاظت از آن بالاترین همّ خویش را به کار بسته‌اید در این فراز از شما می‌خواهیم تا برای ماندگاری ما بر وصایت و ولایت خویش دعا کنید که تنها به دعای شما ما در جایگاه مقربّین بر وصایت اهل بیت باقی می‌مانیم- خدای سبحان را شکر می‌کنیم که توفیق پذیرش ولایت و وصایت ائمه‌ی اطهار را به ما عطا کرده است.

اجازه بدهید «وَ ذُرِّيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ » را در جلسه بعد بررسی کنیم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
1- سوره مبارکه نبا آیه1 و2
  2- بحارالانوار ج26 ص 16
  3-  بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏17، ص: 12
  4- بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏36، ص: 195

 
هدیه به پیشگاه مطهر امام هادی علیه السلام صلوات






محتوای مرتبط