.

 

 
 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)                    جلسه 33 ( حملة كتاب الله
 

 در خدمت زیارت جامعه‌ی امام هادی(ع) به فراز «حملة کتاب الله » رسیدیم شما حضرات معصومین حمل کننده‌ی کتاب خدا هستید.

«حمله»جمع حامل به معنای حمل کننده است و کتاب به معنای مکتوب است  که مراد از آن را قرآن دانسته‌اند و برای قرآن ظاهری و باطنی در نظر گرفته‌اند.

حضرات معصومین حامل ظاهر و باطن قرآنند. احکام الهی و بایدها و نبایدهای خداوند سبحان در این کتاب درج شده است و ائمه‌ی اطهار جاعل بایدها و نبایدهای حضرت حق‌اند.

همچنین «حمل» آنچیزی است که در بطن و درون وجود دارد، عرب به سر شاخه‌ی درخت نیز حمل می‌گوید، عرف حمل را چیزی معنا می‌کند که با دست یا روی سر و یا پشت جابه جا می‌شود.

کتاب را لوح محفوظ گفته‌اند، لوح محفوظ کتابی است که از دسترس انسان به دور است و در عرش الهی و نزد خدای سبحان نگهداری می‌شود، سرنوشت همه‌ی موجودات در آن رقم خورده است.

کتاب به معنای ایجاب و واجب کردن نیز معنا شده است چنانچه عبارت «كَتَبَ عَلى‏ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ »1 در همین معنا استفاده گردید، او خود رحمت را بر خویش واجب نموده است.

«حملة کتاب الله» حضرات معصومین حامل بطون قرآن هستند و خداوند سبحان تأویل قرآن را به آنان سپرده است، برای آیات علاوه بر تفسیر تأویلی وجود دارد، تاویل حقیقتی است باطنی و سری که قابلیت دسترسی همگانی ندارد.

در روایات آمده است «قرآن 7 بطن دارد و برای هر بطن 70 بطن و ...» همه‌ی این بواطن در نظر حضرات معصومین آشکارا و هویداست، وجود مقدس حضرات معصومین چنانکه در جلسات قبل عرض کردیم جلوه‌ی تام خداوند سبحانند یعنی وسعت ظرف وجودی آنها به میزانی است که همه‌ی اسرار الهی در آن جای می گیرد. از این رو آنها حامل کتاب خدای سبحان هستند.

پیامبر(ص) در بستر احتضار فرمودند: من دو ثقل در میان شما به جا می‌گذارم قرآن و عترت. این روایت از آن جهت مطرح شد تا متذکر شویم قرآن ثقل و سنگین است چیزی را که پیامبرِ رحمة للعالمین ثقل بنامد تنها حاملان ثقل از عهده‌ی بر داشتن و حمل کردنش بر می‌آیند.

 قبل از آنکه بحث را ادامه دهیم روایتی2 از امام صادق (ع) عرض می‌کنیم

 حضرت می‌فرمایند: « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ،  اللَّيْلَةُ فَاطِمَةُ » مراد از «لیلة القدر فاطمه است » آیة الله حسن زاده‌ی آملی در این رابطه می‌فرمایند: اگر لیله‌ی قدر را وجود مقدس حضرت زهرا(س) بدانیم یعنی قرآن بر وجود مقدس حضرت زهرا(س) نازل شده است و ایشان اصل وجود پیامبرند. ام ابیها از القاب مطهر حضرت زهرا(س) است شاید بتوان گفت روایت فوق در حقیقت پشتوانه‌ي‌ نام ام ابیهای حضرت است، وجود مبارک زهرای مرضیه(س) حامل کتاب خداوند سبحان است.

امیرالمومنین (ع) در روایتی می‌فرمایند:« انا والله فی کتاب المبین» همه چیز در کتاب مبین است و به خدا قسم من کتاب مبین هستم.

زمانیکه امیرالمومنین وارد کوفه شدند چهل روز صبح سوره‌ی اعلی را در نماز صبح قرائت کردند و منافقین گفتند به خدا قسم علی(ع) سوره‌ی دیگری غیر از این سوره نمی‌داند در حالیکه همه می‌دانستند علی کاتب قرآن است. خبر این گفته‌ی منافقین به حضرت رسید حضرت فرمود:« وَيْلَهُمْ إِنِّي لَأَعْرِفُ نَاسِخَهُ وَ مَنْسُوخَهُ وَ مُحْكَمَهُ وَ مُتَشَابِهَهُ وَ فِصَالَهُ مِنْ وِصَالِهِ وَ حُرُوفَهُ مِنْ مَعَانِيهِ وَ اللَّهِ مَا حَرْفٌ نَزَلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ص إِلَّا وَ أَنَا أَعْرِفُ فِيمَنْ أُنْزِلَ وَ فِي أَيِّ يَوْمٍ نَزَلَ وَ فِي أَيِّ مَوْضِعٍ نَزَلَ وَيْلَهُمْ أَ مَا يَقْرَءُونَ إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولى‏ صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‏ وَ اللَّهِ عِنْدِي وَرِثْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ وَرِثَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى وَيْلَهُمْ وَ اللَّهِ إِنِّي أَنَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيَّ وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ فَإِنَّا كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَيُخْبِرُنَا بِالْوَحْيِ فَأَعِيهِ وَ يَفُوتُهُمْ فَإِذَا خَرَجْنَا قَالُوا ما ذا قالَ آنِفا‏ »3

وای بر آنها (این سخنان برای خودشان مشکل ایجاد می‌کند) به یقین من آشناترین مردم نسبت به ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و فصل و وصل حروف و معانی قرآن هستم.

به خدا قسم هیچ حروفی بر پیامبر(ص) نازل نشد مگر آنکه من می‌دانستم که آن حرف به چه کسی مربوط است و در کدام مکان فرود آمده است. وای بر آنها آیا این آیه را نخواندند « وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ » « و گوشهاى شنوا آن را دريابد و بفهمد » تمام کتابها در من است صحف ابراهیم و موسی در من است چون من وارث پیامبرم و پیامبر(ص) وارث موسی و ابراهیم بوده

« تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ »4« ما ظرف قرآن هستیم و قرآن را حفظ می کنیم»

زمان امام صادق(ع)5 گروهی از اهالی فلسطین بر حضرت وارد شدند و سوالاتی پرسیدند یکی در رابطه با کلمه‌ی «الصمد» سوال کرد حضرت فرمودند: الف: دلالت بر انیت خدای سبحان دارد مصداق « شهد انه لا اله الا هو» انیّت یعنی محقق بودن و تثبیت وجود خدای سبحان( چون الهیت و انیت خدا لطیف است لطف در اصطلاح عرفان منظور آن چیزی است که از ادراک لسان و سمع انسان غایب است لام دلالت بر الوهیت خدای سبحان دارد، حضرت در ادامه گفتندوقتی این کلمه خوانده می‌شود الف و لام آن تلفظ نمی‌شود و به گوش هم شنیده نمی‌شود «هُ» الله به صاد صمد چسبیده می‌شود و ادغام می‌شوند که در کتابت ظاهر می‌گردد.

صاد دلیل است بر اینکه « أَنَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَادِقٌ وَ قَوْلُهُ صِدْقٌ وَ كَلَامُهُ صِدْقٌ وَ دَعَا عِبَادَهُ إِلَى اتِّبَاعِ الصِّدْقِ بِالصِّدْقِ وَ وَعَدَ بِالصِّدْقِ دَارَ الصِّدْقِ » صاد بر صدق خدای عزوجل دلالت می‌کند حضرت حق بندگانش را به پیروی از صدق دستور داده آنها را به وعده‌ی صدق فراخوانده تا در سرای صدق جایگزینشان نماید.

« وَ أَمَّا الْمِيمُ فَدَلِيلٌ عَلَى مُلْكِهِ وَ أَنَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَمْ يَزَلْ وَ لَا يَزَالُ وَ لَا يَزُولُ مُلْكُهُ »  میم بر سلطنت خداوند سبحان دلالت دارد ملک او حق است سلطنتش همیشگی و دائمی است و زوالی ندارد.

« أَمَّا الدَّالُ فَدَلِيلٌ عَلَى دَوَامِ مُلْكِهِ وَ أَنَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دَائِمٌ تَعَالَى عَنِ الْكَوْنِ وَ الزَّوَالِ » دال یعنی سلطنت خدای سبحان دائمی است و بالاتر از آن است که حادث و متغیر باشد.

حضرت در ادامه فرمودند: اگر من می‌یافتم کسی که حامل علمم باشد توحید، اسلام، ایمان و شریعت را از طریق کلمه‌ی صمد منتشر می‌کردم، « وَ كَيْفَ لِي بِذَلِكَ » چگونه ممکن است چنین فردی را بیابیم در حالیکه جدم علی(ع) کسی را به عنوان حامل علمش نیافت.

امیرالمومنین(ع) چندین بار به بالای منبر رفتند و فرمودند:« سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَإِنَّ بَيْنَ الْجَوَانِحِ مِنِّي عِلْماً جَمّاً »«آگاه باشید من کسی را نمی‌یابم که علمم را حمل کند، بعد حضرت فرمودند و حملة کتاب الله»

زائر در ذکر این فراز تلویحاً از حضرات معصومین درخواست می‌کند تا ظرف وجودیش را چنان گسترش بخشند تا قدرت حمل الهی به او عطا شود و دست‌یابی به بواطن قرآن برایش میسر گردد.

روایت دیگری در بصائر الدرجات نقل شده که فردی به نام بریحه به خدمت موسی بن جعفر(ع) می‌رسد حضرت از او می‌پرسد چقدر نسبت به قرآن عالمی؟ « كَيْفَ عِلْمُكَ بِكِتَابِ اللَّهِ » بریحه پاسخ می‌دهد « أَنَا بِهِ عَالِمٌ » من از کل قرآن خبر دارم، حضرت می‌فرماید: از باطن کتاب چقدر مطلع هستی؟ می‌گوید: تا حدی علم دارم، اما منظور شما را نمی‌دانم بعد از این گفتگوها حضرت انجیل را با قرائتهای مختلف تلاوت می‌کنند، بریحه می‌گوید: آقا فقط شنیده‌ام که مسیح اینگونه قرائت می‌کرده، حضرت فرمودند ما به کتب مختلف و قرائات آنها آشنا هستیم بعد تورات را قرائت فرمودند: بریحه می‌گوید: پنجاه سال است که در پی کسی هستم تا عالم به فرستاده‌های حق باشد حضرت فرمودند: اگر کسی حجة الله در روی زمین باشد باید از همه‌ی علوم آگاه باشد و همه‌ی علوم نزد ما است. حقیقت این روایات از جایگاه حملة کتاب اللهی حضرات معصومین پرده بر می‌دارد.

اما اگر کتاب را به معنای همه‌ی امور معنویه عقلانیه بدانیم یعنی شما معصومین حاملان جامع امور عقلانی هستید.

و چون بر مبنای لسان روایات قرآن را لوح محفوظ تعبیر کنیم، خواهیم گفت لوح محفوظ لوحی در عالم غیب است که همه‌ی مسائل در آن ثبت شده است. علامه طباطبائی(ره) می‌فرمایند: «لوح محفوظ (کتاب مبین)  و امام مبین یکی هستند» شما حضرات معصومین خود حافظ و حامل علومی هستید که از ناحیه‌ی خداوند به شما افاضه شده است.

 لوح محفوظ در دست شما حضرات معصومین است یعنی شما از جزئیات زندگی افراد باخبرید زیرا سرنوشت کل موجودات در لوح محفوظ نگهداری می‌شود با ذکر این فراز از ائمه‌ی اطهار طلب می‌کنیم اگر در زندگی ما موانع و زشتی‌هایی مشاهده می‌کنند یا اعتقادات ما را در معرض آسیب می‌بینند با دستان مبارک خویش در رفع آنها ما را یاری کنند زیرا آنان از پشت پرده‌ی حقایق باخبرند، کار این بزرگواران تنها حذف زشتیهای اخلاقی نیست بلکه هر عیبی با اراده‌ی آنها و به اذن حق برای همیشه از وجود افراد دور می‌شود و از لوح زندگیشان پاک می‌گردد و جای آن را معرفت نسبت به حق پر می‌کند.

گروه دیگری از مفسرین«حملة کتاب الله» را حاملان نامه‌ی عمل بندگان می‌دانند به این معنا که حضرات معصومین از کتاب اعمال بشر آگاه هستند شاید منظور آنها این است که اعمال و رفتار و اعتقادات انسان باید بر مبنای قرآن باشد به میزانی که اعمال افراد با کتاب خدا هماهنگ باشند فرد خدایی و به اندازه‌ی افتراق از قرآن فرد نفسانی می‌شود، حضرات معصومین حقیقتاً حامل اعمال افرادند وجود مقدس این بزرگواران میزان است اگر این معنا را بپذیریم به معصومین عرض می کنیم که در کتاب سرنوشت ما به غیر از قصور و کم کاری و نقصان چیزی نیست شما آن را با دستان مبارک خویش ترمیم و اصلاح کنید.

آیا کتاب الله همان کلام است ؟

باید گفت فرقی بین بسیط و مرکب وجود دارد این فرق بین کتاب و کلام نیز موجود است کلام بسیط و کتاب مرکب از اجزا است. کلام از عالم امر است و کتاب از عالم خلق است، عالم امر عالم لازمانی است و عالم خلق، عالمی در محدوده‌ی زمان. قرآن در سوره‌ی یس آیه 82 می‌گوید:« إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ» «چون بخواهد چيزى را بيافريند، فرمانش اين است كه مى‏گويد: موجود شو، پس موجود مى‏شود.»به حضرت مهدی(عج) ولی امر گویند یعنی حضرت در زندگی بشر وساطت می‌کنند و در یک لحظه و کمتر از یک لحظه امری را صورت می‌بخشد عالم خلق عالم تدریج است همه چیز به تدریج حاصل می‌شود مثل عالم خلقت یک انسان( نطفه- علقه- مضغه- عظام و...) پس کلام الله مربوط به عالم امر و کتاب الله مربوط به عالم خلق است، کتاب الله آیه آیه بر پیامبر(ص) نازل شده و کلام الله یک جا بر قلب پیامبر(ص) نازل شده است، کلام نسخ نمی‌شود اما در کتاب الله آیاتِ ناسخ و منسوخ وجود دارد شاید لازم باشد در انتهای بحث تفسیر دیگری از «حملة کتاب الله» را ذکر کنیم همچنین بعضی از شروح زیارات جامعه منظور از «حملة کتاب الله» را مقام ولایت کلیه دانسته‌اند، حضرات معصومین این مقام را از ابتدا تا انتهای خلقت حمل می‌کنند با این معنی فراز «حملة کتاب الله» چنین معنا می‌شود: سلام بر شما که حاملان ولایت هستید خداوند همه‌ی بندگان را رعیت سرزمین ولایی شما قرار داده است هیچ موجودی قدم در سرزمین وجود نمی‌گذارد مگر آنکه در ولایت شما متولد شود، زندگی کند و بمیرد. هرکس در سایه‌ی ولایت شما زندگی کند اما از پذیرش آن سرباز زند نه در دنیا روی آرامش را خواهد دید و نه در قیامت.

در پایان از حضرات معصومین درخواست می‌کنیم تا قلب ما را حامل کلام وحی کنند که اگر چنین شود حفاظت و حمل قلب ما به دستان مبارک شما سپرده می‌شود تا به خطا نرود و از مسیر حق دور نگردد.

________________

1- بحارالانوار ج9 ص201

2- بحارالانوار ج 43 ص65

3- بحارالانوار ج 40 ص 138

4- سوره مباركه الحاقه آيه 12

5 - بحارالانوار ج3 ص225

هدیه به پیشگاه مطهر امام هادی علیه السلام صلوات






محتوای مرتبط