.

 

 
 چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)           جلسه 26 ( السلام علي مساكين بركة الله
 

در خدمت کلاس زیارت جامعه‌ی کبیره هستیم در هر جلسه که توفیق حضور در این کلاس به ما داده می شود باید شاکر این حضور باشیم زیرا این کلاس سفرهای معرفتی گسترده ای است که توفیق نشستن در کنار آن به ما عطا شده است اغراق نیست اگر بگوئیم زیارت جامعه در میان زیارات و ادعیه بی نظیر است و هیچ زیارتی چنین کامل و جامع به شناخت حضرات معصومین نپرداخته است. جملات کوتاهی که امام هادی(ع) در این زیارت بیان کرده است چنان فصیح و بلیغ و رسا است که هر صاحب سخنی را به سر ذوق می‌آورد.

من از امام هادی(ع) استدعا می کنم تا از سر لطف مرحمتی نماید تا بتوانم حق این جملات را ادا کنيم هر چند که فاصله‌ی توضیحات ما با اصل مطلب تفاوت از فرش تا عرش دارد.

« السَّلَامُ عَلَى مَسَاكِنِ بَرَكَةِ اللَّهِ »

مساکن جمع کلمه‌ی مسکن است، مسکن اسم مکان به معنای محل سکونت است.

برکت به معنای ثبوت خیر است.

تركيب اضافه‌ای که در میان واژه‌های این فراز به کار رفته است هم می‌توان به عنوان اضافه حقیقیه گرفت و هم اضافه‌ی بیانیه

1- در اضافه‌ی حقیقیه فراز چنین معنا می‌شود برکات خداوند سبحان در وجود شما حضرات معصومین استقرار یافته است.

2- اضافه‌ی بیانیه یعنی برکات بیانگر وجود حضرات معصومین هستند برکتِ خاص خداوند سبحان، وجود مقدس حضرات معصومین است. این جمله به این معنا نیست که میان برکت خداي سبحان و خود حضرات معصومین فاصله است بلکه اصل، پايه و اساس برکت خود حضرات معصومین هستند.

وقتی به کسی گفته می‌شود خداوند به شما برکت بدهد یعنی خداوند جلوه‌ی حضرات معصومین را در زندگی شما افزون کند.

روزی‌هايي كه در زندگي به انسان مي‌رسد بر دو نوع است 1- با برکت    2- بی‌برکت

روزی با برکت، روزی است که روزی گیرنده، واسطه‌های روزی را بشناسد و آگاه باشد که روزي‌هاي مادی و معرفتی او به لطف حضرات معصومين به سوي او روانه مي‌گردد اين چنين روزي پايدار، برقرار و مستدام مي‌باشد.

روزیي که رضایت معصوم تضمین کننده‌ی آن است.

روزی بی‌برکت به این معناست که روزی‌ها به دست افراد می‌رسد اما گویا ثبات و برکتي ندارد، دائمی نیست و ماندگاری ندارد در این نوع روزی نعمات بسياري در اختیار افراد قرار می‌گیرد،

حضرات معصومین جلوه‌ی نام رحمان خدای سبحان هستند یعنی آنان بدون هیچ قید و شرطی روزی‌های مادی معنوي را بر همگان عرضه می‌دارند چنانچه همه‌ی افراد چه مومن و چه کافر چه عالم و چه جاهل... همگی از نعمت خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و نوشیدنی‌ها و ... برخوردارند اما این نعمات برای انسان ایجاد آرامش نمی‌کند و انگیزه‌ی خوب زيستن و بندگی کردن را در او ایجاد نمی‌کند، حتی در رابطه با نعمت‌های معنوی نیز داستان همین است خداوند سبحان از طریق حضرات معصومین به کسی نعمت عقل، هوش ،زکاوت و علم میدهد اما این گروه واسطه‌ي نعمات خويش را وجود مقدس حضرات معصومین نمی‌دانند آنها در دنيا سرگردان و حيران هستند آنها به عوض آنكه از نعمت‌های غیر مادی و مجرد خود استفاده‌ی الهی کنند و با هر یک از آنها دنیا و آخرت خود را رونق بخشد و با اين نعمات بندگی كند بهره‌مند شدن از نعمات در آنها نتیجه‌ی معكوس می‌دهد و باعث می‌شود تا خلاف رضای حق نعمات خود را به کار گیرند به طور مثال می‌توان گفت همه‌ي کسانی که فراگيري علم نه تنها براي آنها رشد و نمو و روشنايي به همراه ندارد بلكه حجاب نوراني را ايجاد مي‌كند اينان علم خود را در جهت ضربه زدن به جامعه‌ي بشريت استفاده مي‌كنند اين گونه بهره‌مند شدن از علم، مرضيّ خداوند سبحان نيست.

در ادعیه از پيامبر(ص) آمده است « اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَع‏...»1 «خدایا پناه میبرم به تو از علمی که برای من نفعی ندارد»

در آیات قرآن آمده است « ... لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها ... لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ »2 « ...آنها دلها [عقلها] يى دارند كه با آن (انديشه نمى‏كنند، و) نمى‏فهمند ... گوشهايى كه با آن نمى‏شنوند آنها همچون چهارپايانند بلكه گمراهتر! اينان همان غافلانند (چرا كه با داشتن همه‏گونه امكانات هدايت، باز هم گمراهند)!»

آنانکه علم غیر نافع و بی‌برکت دارند قلب‌هایشان از تفقه در امور ناتوان است یعنی اینان در ظاهر عالمند اما در بسیاری از اوقات در تشخیص امور ناتوانند.

 به عبارتی قلبهایشان تفقه ندارد، قلب دارند اما درک درست ندارند.

اینان گوش دارند اما گوشهای‌شان از شنیدن حقایق الهی روی گردان است حتی گاهی در فضای سالم قرار می‌گیرند اما گوشهایشان از احکام الهی ناتوان است.

 بسیاری از افرادی که بعد از پیامبر(ص) و امیرالمومنین(ع) از ایشان روگردان شدند در شمار همین گروهند گوش داشتند اما حقایق را از زبان پیامبر(ص) و علی(ع) نمی‌شنیدند، قلب داشتند اما توفیق تفقه در گفته‌های رسول الله از آنان سلب شده بود از همین رو بعد از رفتن پیامبر(ص)  به سرعت منحرف شدند اینان در حقیقت قلبهایشان در زمان پیامبر از حق منحرف شده بود و گوشهایشان حقایق را نمی‌شنیدند که بعد از رفتن پیامبر(ص) بی‌برکتی نعماتشان بر آنان خودنمایی کرد و به عوض آنکه نامشان برتارك تاريخ در شمار اصحاب رسول الله ثبت و ضبط شود در شمار دشمنان اسلام جای گرفت.

قرآن می‌فرماید: هر روز كه روزی شما مبارک نباشد آن روز افراد کالانعام هستند زیرا روز حیوانات به برکت نیاز ندارد، میان برکت و کمال رابطه‌ای تنگاتنگ و دو طرفه است هر چه دارایی انسان بیشتر برکت داشته باشد قطعاً طی مسیر کمال راحت تر صورت میگیرد، در زندگی حیوانات کمالی وجود ندارد و آنها تمام روزهایشان را بر مبنای غریزه سپری می‌کنند نیازی به برکت ندارند، اما انسان از حیطه‌ی حیوانی جداست و هر لحظه می‌خواهد تا زمان و نعماتش برکت یابد و اين بركت مسير كمالي را براي او بيشتر مي‌گشايد.

کلمه‌ی برکت و مبارک از یک ریشه‌اند قرآن از کلمه‌ی مبارک در چند جا استفاده می‌کند در سوره  آیه 29 می‌فرماید:« كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُواْ ءَايَاتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُوْلُواْ الْأَلْبَاب»« اين كتابى است پربركت كه بر تو نازل كرده‏ايم تا در آيات آن تدبّر كنند و خردمندان متذكّر شوند»

انسان در زندگی خویش هر چیز و هرکس را در دل قبول داشته باشد به رنگ آن در می‌آید اگر هر یک از ما حقيقتاً قرآن را به عنوان یک برکت الهي بپذيريم و بدانيم آنچه از عرش بر دل پيامبر(ص) نازل شده است سراسر بركت است به يقين زندگي ما از بركت آن بركت مي‌گيرد.

با توجه به این آیهی قرآن می‌توانیم بگوییم وجود شما حضرات معصومین مسكن و جايگاه قرآن کریم هستید و قرآن در وجود شما جای گرفته است یعنی برکت و ماندگاری قرآن در وجود شما نهفته شده است شما قرآن ناطقاید.

در جایی دیگر قرآن میگوید: « إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ»3 « نخستين خانه‏اى كه براى مردم (و نيايش خداوند) قرار داده شد، همان است كه در سرزمين مكّه است، كه پر بركت، و مايه هدايت جهانيان است»

خداوند سبحان خانه‌ی کعبه را مبارک نامیده است، برکت و ماندگاری کعبه وابسته به وجود شما حضرات معصومین است اگر بعد از گذشت قرنها کعبه هنوز پابرجاست و هر ساله میلیونها انسان بر گرد آن طواف می‌کنند همه وابسته به وجود شماست شما سکنا و آرامش همه‌ی کسانی هستید که کعبه را مبارک دانسته‌اند زیرا مبارک دانستن کعبه نشان مبارک دانستن خدای شماست از این رو همه گردآمدگان به برکت وجود شما طواف می‌کنند.

قرآن در سوره‌ی فصلت آیه‌ی 10 میگوید وَ جَعَلَ فِيهَا رَوَاسى مِن فَوْقِهَا وَ بَارَكَ فِيهَا وَ قَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتهَا فىِ أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِّلسَّائلِين»« او در زمين كوه‏هاى استوارى قرار داد و بركاتى در آن آفريد و موادّ غذايى آن را مقدّر فرمود،- اينها همه در چهار روز بود- درست به اندازه نياز تقاضا كنندگان»

 تفاسیر عرفانی  معتقدند  وجود شما حضرات معصومین کوه‌های پایدار و محکم در زمین است شاید این تشبیه از آن روست که وجود شما حضرات معصومین افراد را از هر گونه تزلزل و انحرافی در افکار و عقاید خود محفوظ می‌دارد و برکت وجوديتان سبب مي‌شود تا هرکس دست به دامن شما حضرات معصومین دراز کند از برکت وجوديتان به آرامش و طمانینهی قلبی دست می‌یابد.

با توجه به این آیه شما حضرات معصومین برکاتی هستید که سکون زمین از طریق شما تامین می‌گردد.

قرآن در آیه ی 8 سورهی مبارکه نحل می‌گوید:« فَلَمَّا جَاءَهَا نُودِىَ أَن بُورِكَ مَن فىِ النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبّ‏ الْعَالَمِين»« هنگامى كه نزد آتش آمد، ندايى برخاست كه: «مبارك باد آن كس كه در آتش است و كسى كه در اطراف آن است [فرشتگان و موسى‏] و منزّه است خداوندى كه پروردگار جهانيان است»

وقتی موسی آتش را از دور دید و به طرف آن آمد و دید که آتش از درخت سبز شعله‌ور است در حیرت فرو ماند ناگاه از درون درخت صدایی بلند شد ای موسی! مبارک باد آن که در آتش است.

اهل دل آتش را عشق به خداوند سبحان معنا کرده‌اند و وجود شما حضرات معصومین جلوه‌ي كامل عشق الهی است این عشق در وجود شما تجلی کامل یافته است هرکس در آتش عشق به شما سوزد به یقین عمرش برکت کامل یافته است آنانکه از همه چیز خویش برای رسیدن به شما چشم پوشیده‌اند حقیقتاً گرمای آتش وجود شما دل آنها را گرم کرده است دلی که با عشق به شما گرم شود برکت کامل یافته است.

با این توضیح می‌توان چنین گفت: شما حضرات معصومین مسکن و سکنای كساني هستید که وجودشان در آتش عشق شما سوخته است و در اين سوختن بركت كامل نصيبش شده است.

اجازه بدهید یک آیهی دیگر را با این دیدگاه نگاه کنیم قرآن در آیهی 35 سورهی نور میفرماید اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ في‏ زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ يَكادُ زَيْتُها يُضي‏ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى‏ نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليمٌ »

« خداوند نور آسمانها و زمين است مثل نور خداوند همانند چراغدانى است كه در آن چراغى (پر فروغ) باشد، آن چراغ در حبابى قرار گيرد، حبابى شفاف و درخشنده همچون يك ستاره فروزان، اين چراغ با روغنى افروخته مى‏شود كه از درخت پربركت زيتونى گرفته شده كه نه شرقى است و نه غربى (روغنش آن چنان صاف و خالص است كه) نزديك است بدون تماس با آتش شعله‏ور شود نورى است بر فراز نورى و خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مى‏كند، و خداوند به هر چيزى داناست»

درخت زیتون مبارک است عرفا شجره‌ی مبارکه زیتونه را در این آیه وجود مقدس حضرات معصومین دانسته‌اند.

ما اصلاً قصد تفسیر آیات را نداریم بلکه تنها کلمات مبارک را بررسی می‌کنیم و در این جا گفته می‌شود چون زیتون میوه‌ای است که هیچ ضایعاتی ندارد درختي است كه برگ آن كاربرد دارد خود زیتون و همچنين هسته‌ی آن نيز خواص فراواني دارند و هیچ قسمتی از زیتون کنار گذاشته نمی‌شود میوه‌ای است سودمند و مفید.

وجود حضرات معصومین را از آن رو شجره‌ی طیبهی مبارکه دانسته‌اند که کمترین نقصانی در امر بندگی نسبت به خدای سبحان روا نداشته‌اند آنها عبودیت محض در محضر ربوبی حضرت حق‌اند و وجودشان مبارك است و كمترين نقصاني بر آنها عارض نمي‌شود.

با توجه به این توضیح وجود شما حضرات معصومین  برکت محض است همان بحثی که در ابتدای این موضوع مطرح شد که شما حضرات معصومین در مرتبه‌ی نورانیت عین برکة الله اید.

بحث مساکن برکت الله بحثی گسترده و بیپایان است زیرا هر چیز که برکت این عالم است زائیده‌ی وجود حضرات معصومین است و بعد از خلقت باید که با توسل به خود آنها ماندگاری لازم را پیدا کند

به میزانی که اتصال به ولایت یابیم تمام نعماتمان (زمان، عمر، قلب و مال ...) برکت لازم را می‌یابند.

در این فراز از حضرات معصومین می‌خواهیم که به ما توفیق دهند تا همه‌ي نيازهايمان را در سايه‌ي وجود آنان دنبال كنيم شايد كه پاسخگويي حضرات معصومين به نيازهايمان، دنيا و آخرتمان را نجات بخشد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  1- بحارالانوار ج 83 ص 18
  2- سوره مباركه اعراف  آيه 179
  3- سوره مباركه آل عمران آيه 96

هدیه به پیشگاه مطهر  امام هادی علیه السلام صلوات






محتوای مرتبط