.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)    جلسه 23 ( حجج الله علي اهل الدنيا...
 

«حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ» «شما حضرات معصومین حجت‌های خدا بر اهل دنیا و آخرت هستید»

در کلاس زیارت جامعه به فراز « حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا  ...» رسیدیم.

حُجَج جمع حجت به معنای دلیل و برهان است شما حضرات معصومین برهانی برای نام جامع و کامل خدای سبحان‌اید.

این فراز از حجح الله سخن می‌گوید شما حضرات معصومین حجت خدایی هستید که با نام الله خود بر شما حکمرانی می‌کند.

خداوند با نام الله خویش شما را نه تنها حجت نام رزاق، قادر، قوی، لطیف و... خود کرده است بلکه حجت تمام خدایی خویش نموده است و شما را جلوه‌ی نام کامل خویش کرده است.

اهل لغت «حُجَج» را دلیل و برهان دانسته‌اند « السلامُ علی حُجَجِ الله» یعنی سلام بر شما که برهان و دلیل خداوند سبحان در زمین و آسمانید و چون خداوند اراده کند در هر دو جهان برای بشر برهانی در بندگی ارائه کند شما دلیل این برهانید.

اگر امروز در میان ما به بعضی از علماء روحانی حجج الاسلام می‌گویند به آن دلیل است که آنان به لطف حق به ورع، زهد، امانت و پرهیزکاری دست یافته‌اند و این خصایص نیکو آنها را برهان و حجت کرده است.

در تفسیر کلمه‌ی حجت می‌توان گفت که حجت کلام مستقیمی است که به واسطه‌ی آن کلام احتجاج بر غیر می‌شود و یا عملکردی بسیار واضح و عقلایی است و از طریق آن چیزی برای دیگران اثبات می‌شود.

خداوند در قرآن می‌فرماید:« فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَة...»1 « «دليل رسا (و قاطع) براى خداست (دليلى كه براى هيچ كس بهانه‏اى باقى نمى‏گذارد» و یا در جایی دیگر می‌گوید:«... لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذينَ ظَلَمُوا...»2 « ! تا مردم، جز ظالمان (كه دست از لجاجت برنمى‏دارند،) دليلى بر ضدّ شما نداشته باشند»

شما کلمة الله البالغه هستید و حضرت حق بر موجودات زمین و آسمان با وجود شما احتجاج می‌کند.

اگر سوال شود حضرات معصومین هم برای اهل دنیا حجت هستند و هم برای اهل آخرت؟ پاسخ داده می‌شود که حضرات معصومین برای اهل دنیا به گونه‌ای خدا را اثبات می‌کنند و برای اهل آخرت به گونه‌ای دیگر این امر را عملی می‌کنند در حقیقت باید گفت: این بزرگواران برای اهل آخرت حجت هستند زیرا دنیا ظرف تجلی انوار وجودی آنها نیست.

حجت بودن ائمه بر مردم اهل دنیا روشن است اما برای اهل آخرت واضح تر است، دنیا محل تجلی کامل ائمه‌ی اطهار نیست و بروز حجت آنها به قیامت موکول می‌شود.

باسناده عن بريد قال سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ع هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ فِي الْكُتُبِ الَّتِي مَضَتْ وَ فِي هذا الْقُرْآنِ لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً فَرَسُولُ اللَّهِ ص الشَّهِيدُ عَلَيْنَا بِمَا بَلَّغَنَا عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ فَمَنْ صَدَّقَ صَدَّقْنَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ كَذَّبَ كَذَّبْنَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ...»3

برید می‌گوید از امام صادق(ع) از تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ» پرسیدم حضرت در جواب فرمودند: ما اهل بیت امة وُسطی هستیم و ما شهدای بر خلق در روی زمین می‌باشیم و از قول خدای تعالی مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ سوال نمودم، فرمود: مقصود از ملت ابراهیم ما هستیم و روز قیامت رسول خدا شاهد بر ما خواهد بود در آنچه به ما رسانده است از طرف خدا و ما شهدای بر مردم خواهیم بود پس کسی که ما را در دنیا تصدیق کند ما او را در آخرت تصدیق می‌نماییم و هر که ما را در دنیا تکذیب نماید تکذیب او را خواهیم نمود و چگونه در آخرت حجت بر خلق نباشد.

اما اینکه گفته شد اهل دنیا چگونه از حجیت حضرات معصومین بهره می‌برند می‌گوئیم برآورده کردن حاجات آنها در دنیا نشان حجیت اهل بیت است و اگر لطف حضرات معصومين نبود چون اهل دنیا در ظلمت و تاریکی دنیا به سر می‌برند باید که از کمترین لطف حضرت حق بی‌بهره می‌بودند ولی حضرات معصومین جلوه‌ی رحمانیت حضرت حق‌اند رحمت عام آنها در این دنیا شامل اهل دنیا می‌شود.

گروهی واژه‌ی اولی را دوران رجعت دانسته‌اند بحث رجعت نیاز به توضیح و تشریح فراوان دارد اما ما به دلیل ضیق وقت مجبوریم از این دوران به سرعت عبور کنیم

«بازگشت گروهي از مؤمنان خالص و عدّه اي از منافقون فاجر پيش از رستاخيز به اين جهان «رجعت» ناميده مي شود.

اعتقاد به رجعت يكي از اعتقادات مسلّم و ترديدناپذير شيعه است، همه شيعيان اماميه در مورد رجعت اجماع كرده اند آيات فراواني در احاديث پيشوايان به آن تفسير شده احاديث بي شماري از پيشوايان معصوم در اين رابطه وارد شده تعداد اين احاديث خيلي بيش از تواتر است و ثبوت آن از ضروريات مذهب شيعه است.

اول كسي كه از امامان نور در دوران رجعت بر مي گردد حضرت سيدالشهدا عليه السلام است، در اين رجعت هفتاد تن از شهداي كربلا نيز در محضر سالار شهيدان رجعت مي كنند.

دوران فرمانروايي امام حسين عليه السلام به قدري طولاني خواهد شد كه ابروهايش روي ديدگانش مي ريزد.

بعد از امام حسين عليه السلام دوران فرمانروايي مولاي متقيان اميرمؤمنان فرا مي رسد.

بر اساس روايات فراوان، اميرمؤمنان عليه السلام رجعتهاي مختلف و متعدد دارد) يكي از اين رجعتها در عهد امام حسين عليه السلام و يكي ديگر در عهد رسول خدا صلي الله عليه و آله خواهد بود.

در روايات فراوان آمده است كه به هنگام رجعت اميرمؤمنان عليه السلام همه پيامبران رجعت مي كنند و تحت فرماندهي آن حضرت قرار مي گيرند.

در آن روز رسول اكرم صلي الله عليه و آله پرچم را به دست با كفايت اميرمؤمنان مي دهد، همه مخلوقات تحت فرماندهي آن حضرت قرار مي‌گيرند.

اين ديدار شكوهمند رسول گرامي و مولاي متقيان در سرزمين وادي اسلام در بخشي به نام «ثويّه» رخ خواهد داد، چنانكه رئيس مذهب شيعه امام جعفر صادق عليه السلام در تفسير آيه 85 از سوره قصص مي فرمايد:

«لا تَنْقَضِي الدُّنيا وَلا تَذْهَبُ حَتّي يَجْتَمِعَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله وَاَميرُالمُؤْمِنينَ عليه السلام بِالثَّوِيَّةِ، فَيَلْتَقِيانِ وَيَبنِيانِ بِالثَّوِيَّةِ مَسْجِدا لَهُ اِثنا عَشَرَ اَلْفَ بابٍ؛ دنيا سپري نمي شود و به پايان نمي رسد جز اينكه رسول خدا با اميرمؤمنان در سرزمين «ثويّه» گرد مي آيند، پس مسجدي در آنجا بنياد مي نهند كه 12000 در دارد».

علاوه بر تصريح علماي تاريخ بر اين كه «ثويه» بخشي از وادي السلام است، رسول گرامي اسلام با صراحت تمام از آن خبر داده، خطاب به اميرمؤمنان عليه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَخي، وَميعادُ ما بَيْني وَبَيْني وَبَيْنِكَ وادِي السَّلامِ؛ تو برادر من هستي، وعده ديدار من و شما در وادي السلام است»

در همين رابطه حديث ديگري شيخ مفيد در كتاب «الاختصاص» از امام صادق عليه السلام روايت كرده كه در آخرين فراز آن آمده است:

جبرئيل امين خطاب به رسول گرامي عرضه داشت:

«مَوْعِدُكُمُ السَّلامُ؛ وعده شما و علي بن ابي طالب با منافقان امت در سرزمين «سلام» مي باشد».

ابان بن تغلب پرسيد كه سرزمين سلام كجاست؟ امام عليه السلام فرمود: «يا اَبانُ! اَلسَّلامُ مِنْ ظَهْرِ الكُوفَةِ؛ اي ابان سرزمين سلام بخشي از پشت كوفه است».

از ديگر جلوه هاي زيباي وادي السلام در يوم اللّه رجعت، بازگشت 27 تن از ياران خاص حضرت بقيّة اللّه(عج) در سرزمين وادي السلام است، چنانكه امام صادق عليه السلام مي فرمايد:

«يُخرِجُ القائِمُ عليه السلام مِنْ ظَهْرِ الْكُوفَةِ سَبْعَةً وَعِشرينَ رَجُلاً...؛ حضرت قائم عليه السلام تعداد 27 تن (از ياران خاص خود) را از پشت كوفه بيرون مي آورد، كه 15 تن از آنها از امت حضرت موسي عليه السلام است، 7 تن از آنها اصحاب كهف مي باشند، 5 نفر ديگر عبارتند از: يوشع بن نون، سلمان، ابودجانه انصاري، مقداد و مالك اشتر. اين 27 تن ياران حضرت قائم(عج) و فرماندهان امت به فرمان او مي باشند و... »4

دوران رجعت قدرت، علم، حکمت و سلطنت حضرات معصومین به نمایش گذاشته می‌شود در این زمان پرده‌ها و حجاب‌ها کنار می‌رود و خداوند سبحان سلطنتش را از طریق جلوه‌های تام خویش، رسول‌الله و اولاد ایشان نشان می‌دهد.

حضرات معصومین والاترین برهانی هستند که خدا به واسطه‌ی آن خود را به همه‌ی جهانیان معرفی می‌کند به عبارتی معصومین آینه‌ی کاملی هستند که خدایی خدا در آنها نشان داده می‌شود حال که انسان نمی‌تواند همه‌ی این آینه باشد می‌تواند عکس خود را در آینه ببیند و جایگاه خویش را در این تصویر پیدا کند درست است که انسان نمی‌تواند جلوه‌ی حضرات معصومین شود اما می‌تواند ابرار و اخیار عالم را به عنوان الگوهای رفتاری خویش برگزیند. سلمان شدن، ابوذر گشتن، مقداد و حر شدن از توان انسان خاکی خارج نیست فقط حجت‌های بلد می‌طلبد تمام عالم تحت سلطنت حضرات معصومین است اما ما می‌توانیم عالم صغیر وجودمان را به لطف حضرت حق تحت کنترل بگیریم و اراده‌يمان را در عمل به والاترین برهان‌های عالم نشان دهیم

احتمال دیگری که برای کلمه‌ی اولی داده‌اند آن است که آن را عالم ذر دانسته‌اند مفسرین زیارت جامعه در توضیح عالم ذر گفته‌اند: عالمی است به نام عالم «ذر» که در آنجا همه‌ی بنی آدم به طور دستجمعی حضور داشته، و از آنها عهد و پیمان گرفته‌ شده که به ربوبیت خداوند اقرار کرده تسلیم باشند. قرآن مجید در این باره چنین می‌فرماید: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَني‏ آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى‏ »5 «به ياد بياور زماني كه پروردگار تو فراگرفت(بيرون كشيد) از فرزندان آدم از پشتهاي آنان ذريه(فرزندانشان) را و بر خودشان گواه گرفت و گفت: آيا من پروردگارِ شما نيستم؟! گفتند: آري (تو پروردگار مائي)»

با توجه به آیه‌ی قرآن می‌توان گفت که حجیت حضرات معصومین مربوط به این دوره و الان نیست بلکه انسان در عالم ذر از طریق امیرالمؤمنین و اولاد حضرت قدرت پاسخگویی به خدای سبحان را پیدا کرده است و در غير اين صورت موجودي كه سرشت او از گل و خاک است چگونه می‌تواند پاسخ گوی خدای سبحان باشد.

گروهی عبارت «الاولی» را برزخ دانسته‌اند به این معنا که حضرات معصومین تنها برای اهل دنیا و قیامت حجیت ندارند بلکه برای اهل برزخ نیز حجج الله‌اند.


ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
  1- سوره مباركه انعام آيه 149
  2- سوره مباركه بقره آيه 150
  3- شرح زیارت جامعه کبیره ص 124
  4- برگرفته از سایت جمکران نت
  5- سوره مبارکه اعراف آیه 172

 

هديه به پيشگاه مقدس امام هادي عليه السلام صلوات 






محتوای مرتبط