.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)                جلسه 22 ( الدعوة الحسني
 

اللهم انطقني بالهدي و الهمني التقوي  از خدا طلب مي‌كنم تا سخن ما هدايت بخش و الهام كننده‌ي تقوا باشد.

در خدمت زيارت جامعه كبيره بوديم و فراز « الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى » بحث اين جلسه‌ي ماست.

« الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى »«شما حضرات معصومين بهترين دعوت كننده‌گان به سوي خداوند سبحان هستيد»

دعوت در معناي دعا، خواهش، طلب و خواندن كسي براي كاري به كار رفته است.

حُسني يعني خوبتر، بهتر، نيكوتر. اهل لغت به هر خير و سعادتي نيز حُسني گفته‌اند.

در اين فراز از زيارت جامعه تحليل و تفسيرهاي بيشتري به كار رفته است.

« الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى » سلام بر شما حضرات معصومين كه بهترين دعوت‌كننده به سوي خداوند سبحان هستيد.

شما معصومين بهترين و زيباترين نداكننده و خواننده‌ي به حق هستيد.

اين فراز با عبارتي از آل يس هماهنگي عجيبي دارد زائر در زيارت آل يس به وجود مقدس ولي عصر(عج) عرض مي‌كند:

 « السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا دَاعِيَ اللَّهِ وَ رَبَّانِيَّ آيَاتِه‏» «سلام بر تو اي دعوت كننده‌ي به خدا و پرورش دهنده‌ي نشانه‌هاي خدا» مولايم تو دعوت كننده‌ي من به سوي پروردگار خويشي و پرورش دهنده‌ي من در اين دعوت هستي.

داعي و دعوة هر دو از ريشه‌ي دعو مشتق شده است.شما حضرات معصومين دعوت كننده به حق هستيد.

در اين زيارت گفته شده « الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى» و در زيارت آل يس « دَاعِيَ اللَّهِ » به كار رفته است از كنار هم گذاشتن اين دو فراز مي‌توان گفت كه الله نام جامع خداوند سبحان است يعني وجودي كه جامع خيرات و كمالات است و در زيارت جامعه كه حضرات معصومين « الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى » خطاب مي‌شوند.

 دعوت به سوي الله يعني انسان براي رسيدن به هر خير و نيكي و سعادتي بايد به سوي خدا ، همه‌خدايي خدا حركت كند.

مفسرین زیارت جامعه تمام خیرات و برکات‌ را حسنی دانسته اند و آن را دعوت به سوي ائمه‌ي اطهار و دعوت به پذيرش ولايت گفته‌اند زيرا وجود مقدس حضرات معصومين جلوه‌ي تام خداي سبحان هستند.

دعوتي كه از سوي آنها صورت مي‌گيرد هميشگي، پايدار و مقاوم است اين مداومت را ما با توجه به عبارت داعي الله در زيارت آل يس عرض مي‌كنيم، داعي اسم فاعل است و در زبان عرب  از اسم فاعل اراده‌ي حال و آينده مي شود يعني كسي كه در هر حال دعوت كننده‌است و چون انسان ذاتاً كمال طلب است در هر حال به سوي نور كمالي خويش چون ذره به سوي خورشيد در حركت است.

هر پذيراي دعوتي مادام خود را مخاطب فراخوان حضرت مي‌بيند و هرگز احساس ملالت و خستگي بر او عارض نمي‌شود زيرا دعوت به سوي همه‌ي خدايي خدا دعوتي شيرين و جاذب و ذل افزا و روح انگيز است.

شارحين زيارت جامعه نيز لذت در فراخواني را صدا زدن به سوي ولايت اهل بيت دانسته‌اند گويا اين بزرگواران در جايگاه ولايي خويش همه را به سوي مقام ولايت دعوت مي‌كنند و مادام در اين فراخوان براي دعوت شونده جذبه ايجاد مي‌كنند.

دعوة و دعا نيز هم ريشه‌اند اما در لغت عرب دعا مطلق خواستن است و دعوت امري اعتباري است شما حضرات معصومين در اين دعوت ضيافتي خاص برپا كرده‌ايد و همه را به نيكوترين مهماني فرا  می خوانيد.
مهمان اين ضيافت از ساير افراد ممتاز مي‌شود و اين امتياز توسط شما به خوانده‌شدگان آن مجلس عطا مي‌شود عجب ضيافتي با دعوت شما برپا مي‌شود. صاحب خانه خداست كه با تمام خدايي خويش پذيراي مهمان است. داعي وجود مقدس شما حضرات معصومين است كه مظهر كمال و جمال حضرت حق‌ايد و مهمان بنده‌ي حقير كه به دعوت شما از زمين وجودي خويش فاصله مي‌گيرد و در عرش مهمان ضيافت خاص حضرت حق مي‌شود.

اگر از دعوة اراده‌ي دعا شود ائمه‌ي اطهار بهترين و جامع‌ترين و كامل ترين دعاها را در حق جميع مخلوقات عالم مي‌كنند و هر خيري كه نصيب افراد مي‌شود از طريق مقام والاي ولايت است.

شما حضرات معصومين زيباترين دعاكنندگان عالميد.

همچنين گفته‌اند منظور از « الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى » دعوت حضرت ابراهيم است. قرآن مي‌گويد:« وَ اجْعَلْ لي‏ لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرينَ » « و براى من در ميان امّتهاى آينده، زبان صدق (و ذكر خيرى) قرار ده » مراد از لسان صدق ائمه‌ي اطهار عليهم السلام هستند كه اين بزرگواران براي ذريه‌ي خويش مقام ولايت و امامت را از خداوند سبحان طلب كرده‌اند با اين توضيح « الدَّعْوَةِ الْحُسْنَى » دعاي كامل و جامع حضرت ابراهيم است كه سبب شد تا ذريه‌اش به مقام مطلقه‌ي ولايت برسند.

براي ماندگاري و به ثمر رسيدن دعا لسان صدق و قلبي خالي از ريب و ریا نياز است كه حضرت ابراهيم به لطف خداوند سبحان قلبي صادق و بي‌شك و ريب داشت و همين امر سبب شد تا ذريه‌اش عاقبت به ‌خير شوند.

گفتيم دعوت از ماده‌ي دعاست و در قرآن به معناي ندا به كار رفته است قرآن مي‌گويد: « ...أُجيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ...»  «... دعاى دعا كننده را، به هنگامى كه مرا مى‏خواند، پاسخ مى‏گويم!...»

با توجه به آيه بايد گفت: « دعْوَةِ الْحُسْنَى » يعني خداوند زيباترين فراخوان و دعوت را در عالم برپاكرده است كه اين فراخوان همان دعوت به سوي شما اهل بيت است كساني‌كه بر اين معنا اشكال گرفته‌اند « دعْوَةِ الْحُسْنَى » را مقام بندگي دانسته‌اند و گفته‌اند بزرگترين دعوت تسليم انسان در محضر خداوند سبحان است به اين گروه پاسخ داده مي‌شود بندگي حضرت حق بدون مقام ولايت معنا ندارد بدون پذیرش ولايت به مرز بندگي نمي‌توان قدم گذاشت پس زيباترين دعوت عبارت است از دعوت به سوي ولي حق. پذيرش اين مقام انسان را به توحيد و يكتاپرستي مي‌رساند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد:« ... فَمَنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قَلْبَهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ عَرَّفَهُ وَلَايَتَنَا... »  «اگر خداوند اراده كند دلي را از همه‌ي جن و انس پاك كند ولايت معصومين را به او عرضه مي‌كند يا مي‌شناساند»

ولايت معصومين دل را طاهر مي‌كند و اگر دلي گرفتار رجس دنيا شود اجازه‌ي امام شناسي به او داده نمي‌شود.

« دعْوَةِ الْحُسْنَى » به اين معناست كه زيباترين راه وصال به حق شما معصومين هستيد طريق هدايت و ارشاد به سوي پروردگار عالم از طرف شما صورت مي‌گيرد سالكان الي الله با مدد و ياري شما به مقصد مي‌رسند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «اهدنا الصراط المستقيم»ما معصومين صراط مستقيم هستيم زيباترين و آسان‌ترين راه وصال به حق مسير پذيرش ولايت است هركس در مسير ولايت قرار بگيرد راهنما و جلوداري داشته باشد هرگز غفلت بر او غلبه نمي‌كند زيرا حضرات معصومين امور لازم را به ما هشدار مي‌دهند و در بسياري از زمانها بر ناشكري‌هاي غافلانه‌ي ما استغفار مي‌كنند.

«جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ قَالَ فَقَالَ ع أَ تَدْرِي مَا سَبِيلُ اللَّهِ قَالَ قُلْتُ لَا وَ اللَّهِ إِلَّا أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْكَ قَالَ سَبِيلُ اللَّهِ هُوَ عَلِيٌّ ع وَ ذُرِّيَّتُهُ وَ سَبِيلُ اللَّهِ مَنْ قُتِلَ فِي وَلَايَتِهِ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ مَنْ مَاتَ فِي وَلَايَتِهِ مَاتَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ »

يكي از اصحاب امام باقر(ع) از حضرت سوال مي‌كند در رابطه با آيه‌ي شريفه«وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ ...» «اگر هم در راه خدا كشته شويد يا بميريد، ...»

آيا مي‌دانيد سبيل الله چيست؟ نه به خدا قسم مگر از شما بشنوم حضرت فرمودند: راه خدا وجود مبارك علي(ع) و فرزندان اوست و بعد فرمودند: كسي كه كشته شود در ولايت علي(ع) در راه خدا كشته شده است و كسي كه بميرد در ولايت او در راه حق از دنيا رفته است.

ذكر اين روايت در اين جا از اين روست كه هر يك از ما به درون خويش نظري بيافكنيم چه امتيازي نسبت به ساير افراد در خود مي‌يابيم كه خداوند سبحان قلبمان را جايگاه محبت علي و اولاد علي قرار داده است یا به غير از آنكه فضل خدا سايه گستر بر زندگي تك تك ما باشد امري ديگري شايستگي گسيل داشتن چنين فضلي را دارد.

* به فراز « دعْوَةِ الْحُسْنَى » از زاويه‌ي ديگر نگاه مي‌كنيم: خداوند سبحان ما را به امور مختلف دعوت نموده اموري چون نماز، روزه، خمس، زكات، جهاد و اموراخلاقي چون رضا، اخلاص و شكر و... هر خواهان كمالي در امورات عبادي و اخلاقي بايد خود را در سايه‌ي حضرات معصومين قرار دهد.

اگر به اين امر واصل شد به همه‌ي امور رسيده است و مقام ولايت حضرات ما را دستگيري مي‌كنند و به همه‌ي اوامر الهي هدايت مي‌نمايند اين مقام اجازه نمي‌دهد تا در سرزمين وجودي افراد مانعي ايجاد شود يا علف هرزي برويد.

يونس بن شحّام روايتي  از قول موسي بن جعفر(ع) نقل مي‌كند يونس مي‌گويد: به حضرت عرض كردم آيا يكي از دوستان شما هست گرفتار انجام كار خلاف شده است آيا از او تبري جوييم؟ حضرت فرمودند: «َ تَبَرَّءُوا مِنْ فِعْلِهِ وَ لَا تَتَبَرَّءُوا مِنْ خَيْرِهِ وَ أَبْغِضُوا عَمَلَه‏» « از فعل او برائت بجوييد اما از وجود او كه خير است دوري نكنيد و بغض خود را از عمل او نشان دهيد»

پرسيدند اجازه مي‌دهيد به او فاسق فاجر بگوييم حضرت فرمود:« لَا الْفَاسِق‏»«او فاسق نيست» فاجر كسي است كه منكر ما و منكر دوستان ما باشد، خداوند دوست ندارد اسم دوست ما فاسق و فاجر باشد.

يونس بن شحّام پرسيد: پس به او چه بگوييم؟ حضرت فرمود:« فَاسِقُ الْعَمَلِ فَاجِرُ الْعَمَلِ مُؤْمِنُ النَّفْسِ خَبِيثُ الْفِعْلِ طَيِّبُ الرُّوحِ وَ الْبَدَن‏» بگوييد در عمل فاسق و فاجر است اما نفسش طاهر است.

ذكر اين روايت از آن جهت است كه حضرت متذكر شوند قلبي كه نور ولايت اهل بيت بر آن بتابد قطعاً از فسق در امان مي‌ماند شايد عملي ناخواسته از او سرزند اما اين عمل امري گذرا و ناپايدار است و بر ايمان فرد اثر چنداني ندارد مقام ولايت براي انسان طهارت قلبي ايجاد مي‌كند اين روايت در كنار فراز  « دعْوَةِ الْحُسْنَى » كه قرار مي‌گيرد گفته مي‌شود در زمان ما « دعْوَةِ الْحُسْنَى » يعني دعوت به سوي قلب مطهر عالم امكان وجود مقدس او سبب مي‌شود تا هر دلي در پرتو نور ولايت او به طهارت دست يابد و از آلودگي‌ها جدا شود.

*« دعْوَةِ الْحُسْنَى » يعني دعوت انسان به سوی در خدمت حضرات معصومين بودن است حضرات معصومين دعوت توحيد را به طور كامل پذيرفته‌اند و توجهي به غير حق ندارند هركس كه در خدمت آنها باشد در حقيقت در خدمت خداوند سبحان قرار گرفته است طبق اين بند از زيارت جامعه« مَنْ أَطَاعَكُمْ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ » « كسي كه اطاعت حضرات معصومين را بكند اطاعت خدا را كرده است.»

دعوت به توحيد، ولايت، انجام واجبات و ترك محرمات، دعوت به خُلق حَسن همه و همه از آن رو دعوتي حَسَن و نيكو است كه همه‌ي اين فراخوان‌ها در حريم ائمه‌ي اطهار صورت مي‌گيرد و حريم آنها منفك از حريم الله نيست و حريم الله پوشيده از صفا و صدق و خلوص و  ايمان است.

با اين توضيحات تنها يك عبارت مي‌توان گفت: گر گدا كاهل بود تقصير صاحبخانه چيست؟

تمام ملكوتيان آسمان و اخيار و ابرار زمين ندا در داده‌اند تا زمين درمانده‌اي چون مرا به سوي « دعْوَةِ الْحُسْنَى » فرا خوانند اگر من گوش جان نگشايم و دست نياز دراز نكنم و لسان از درخواستهاي خويش فرو بندم، تيشه‌اي است كه بر انسانيت خويش فرود آورده‌ام.

نداي ولايت مرا به آرامش، سكون و زندگي جاودان فرا مي‌خواند بايد كه از جان عالم وجود درخواست كنيم تا عقلي كامل به ما عطا كند تا لبيك گوي « دعْوَةِ الْحُسْنَى » امام زمان خويش باشيم.

هدیه به پیشگاه مقدس امام هادی علیه السلام صلوات






محتوای مرتبط