.

تفسیر زیارت جامعه کبیره

جلسه 105

 

 

«السلام علیکم یا اهل بیت النبوه و موضع الرساله و مختلف الملائکه»  

« فَكُنَّا عِنْدَهُ‏ مُسَلِّمِينَ‏ بِفَضْلِكُمْ » ما از قديم تسليم تمامي امتيازاتي شده‌ايم كه خداوند سبحان به شما عطا كرده است، نسبت به آنها اعتراض و ترديدي نداشته‌ايم. هر يك از ما بايد نسبت به ميزان تسليممان در مقابل اهل بيت شكر جداگانه‌اي داشته باشيم. به لطف خداوند سبحان ما بدون هيچ چون و چرايي ولايت حضرات معصومين عليه السلام را پذيرفته‌ايم. اين امر به معناي خوش سابقگي عجيب و غريب ماست امام هادي عليه السلام در اين فراز يادآوري مي‌كنند. وقتي ما به حضرات معصومين عرض مي‌كنيم كه ما از قديم تسليم امتيازات شما بوده‌ايم به اين معناست  كه رابطه ميان ما و شما رابطه ديروز و امروز نيست شما قديمي‌ترين دوستان ما هستيد.  روایت مي‌گويد:  دوست بیست ساله جزء ارحام است . حال ما چند هزار سال است که با اهل بيت دوست و آشنا هستیم.

در روايت آمده است:

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع فَقَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ‏ قَالَ ذَاكَ مَنْ كَانَتْ لَهُ مَنْزِلَةٌ عِنْدَ الْإِمَامِ قُلْتُ‏ وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ‏ قَالَ ذَاكَ مَنْ وَصَفَ هَذَا الْأَمْرَ قُلْتُ‏ وَ أَمَّا إِنْ‏ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ‏ قَالَ الْجَاحِدِينَ‏ لِلْإِمَامِ‏ .» 

روایتی از قول محمد بن حمران می گوید: من به امام باقر علیه السلام عرض کردم معنی آیه « فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ» چیست؟ مقربین چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند:«ذَاكَ مَنْ كَانَتْ لَهُ مَنْزِلَةٌ عِنْدَ الْإِمَامِ» مقربین کسانی هستند که جایگاهی برای اینها نزد امام است، به عبارتي آنان نزد امام اعتباری دارند. گفتم در آیه « أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ » اصحاب الیمین چه کسانی هستند؟ فرمودند : «ذَاكَ مَنْ وَصَفَ هَذَا الْأَمْرَ»  هرکس امر امامت را توصیف کند ولو منزلتی نزد امام ندارد همین که وصف امام را می تواند بکند عاقبتش بخیر مي‌شود و در شمار اصحاب الیمین قرار مي‌گيرد. گفتم در آیه « أَمَّا إِنْ‏ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ» ضالین چه کسانی هستند؟ فرمودند : « الْجَاحِدِينَ‏ لِلْإِمَامِ»  منکرین امام هستند.

***

در روايت ديگر از قول امام رضا عليه السلام آمده است.

«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنْدَبٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع‏ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَيْهِ فِي رِسَالَةٍ أَنَّ شِيعَتَنَا مَكْتُوبُونَ بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ أَخَذَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَ عَلَيْهِمُ الْمِيثَاقَ يَرِدُونَ مَوْرِدَنَا وَ يَدْخُلُونَ مَدْخَلَنَا لَيْسَ عَلَى مِلَّةِ الْإِسْلَامِ غَيْرُنَا وَ غَيْرُهُم‏.» 

ایشان می فرمایند : اسم شیعیان و اسم پدرانشان نزد ما ثبت شده  است، خدا در عهد الست هم از ما پيمان گرفته تا ولایت اینها را بپذیریم و هم از آنها تعهد گرفته تا ولایت ما را قبول کنند آنها وارد می‌شوند در همان جایی که ما وارد می‌شویم، داخل می شوند در هر جایی که ما داخل بشویم، اصلاً غیر از ما و آنها کسی مسلمان نیست.

***

«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْفَضْلِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنَا مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ وَ صَنَعَنَا بِرَحْمَتِهِ وَ خَلَقَ أَرْوَاحَكُمْ مِنَّا فَنَحْنُ‏ نَحِنُّ‏ إِلَيْكُمْ‏ وَ أَنْتُمْ‏ تَحِنُّونَ‏ إِلَيْنَا وَ اللَّهِ لَوْ جَهَدَ أَهْلُ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ أَنْ يَزِيدُوا فِي شِيعَتِنَا رَجُلًا أَوْ يَنْقُصُوا مِنْهُمْ رَجُلًا مَا قَدَرُوا عَلَى ذَلِكَ وَ إِنَّهُمْ لَمَكْتُوبُونَ عِنْدَنَا بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ وَ عَشَائِرِهِمْ وَ أَنْسَابِهِمْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ‏ الْفَضْلِ وَ لَوْ شِئْتَ لَأَرَيْتُكَ اسْمَكَ فِي صَحِيفَتِنَا قَالَ ثُمَّ دَعَا بِصَحِيفَةٍ فَنَشَرَهَا فَوَجَدْتُهَا بَيْضَاءَ لَيْسَ فِيهَا أَثَرُ الْكِتَابَةِ فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا أَرَى فِيهَا أَثَرَ الْكِتَابَةِ قَالَ فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَيْهَا فَوَجَدْتُهَا مَكْتُوبَةً وَ وَجَدْتُ فِي أَسْفَلِهَا اسْمِي فَسَجَدْتُ لِلَّهِ شُكْراً » 

روایت دیگر از قول امام صادق علیه السلام: امام صادق به عبدالله بن فضل هاشمی می فرمایند: خدا ما را از نور عظمت خودش آفرید ، روح شما را از ما آفرید ، ما نسبت به شما محبت داریم و شما هم نسبت به ما محبت دارید چون از روح ما هستید، اگر تمام اهل عالم جمع بشوند بخواهند به شیعیان ما یکی اضافه یا کم کنند نمی توانند چون اصلاً گِل آنها متفاوت است، شیعه از روح معصوم است. اسم همه شیعیان و اسم پدرانشان و قبیله و نژاد آنها نزد ما نوشته شده است، حضرت در ادامه می‌فرمایند:«يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ‏ الْفَضْلِ وَ لَوْ شِئْتَ لَأَرَيْتُكَ اسْمَكَ فِي صَحِيفَتِنَا»  آيا مي‌خواهي نامت را در صحیفه خودمان به تو نشان می دهیم.  راوي مي‌گويد:  بله، حضرت  كتابي آوردند که چيزي در آن نوشته نشده حضرت دستی بر آن کشیدند پایین صفحه اسم خودم را دیدم، به سجده افتادم و از خدا سپاسگزاری کردم.

در ادامه بحث گفته مي‌شود اينكه گروهي در قرائت اين فراز اختلاف كرده‌اند و آن را با قرائت تخفیف لام نيز خوانده‌اند و گفته‌اند:  «مُسلِمین» : «کنّا عنده مُسلِمینَ بِفَضلِکُم» یعنی ما از قدیم در مقابل شما معصومين رام بوده‌ايم و اعتدال داشته‌ايم  به عبارتي نه  اهل افراط بوده‌ایم نه اهل تفریط، ما نسبت به شما نه غلوّ داشته‌ايم تا در شمار غالّین باشيم و نه از امتيازات شما چيزي را ناديده گرفته‌ايم بلكه همان  امتیازاتي كه خداي سبحان برای شما قرار داده همه را پذيرفته‌ايم حقیقت ایمان نيز همین است.  

«حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص فَقَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ أَبْغَضَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَهُودِيّاً قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ فَقَالَ وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِم‏.»

جابر بن عبدالله انصاری می گوید: روزي پیامبر سخنرانی مي‌کردند و مي‌فرمودند: « أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ أَبْغَضَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَهُودِيّاً » هرکس بغض نسبت به ما اهل بیت داشته باشد روز قیامت یهودی مبعوث می شود. جابربن عبدالله می‌گوید من از پیغمبر سؤال کردم :« يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ» حتی اگر روزه بگیرد و نماز بخواند و به نظر خودش مسلمان باشد وقتی كسي تسلیم نباشد و کوچکترین اعتراضی داشته باشد اقلّ بغض را دارد  همین مقدار بغض فرد  را از دین خارج می کند.

« وَ مَعْرُوفِينَ بِتَصْدِيقِنَا ...‏»

اگر سوال شود ما در شناخت حضرات معصومين عليه السلام نزد چه كساني شناخته شده‌ايم ؟

خواهيم گفت:‌

1-ما نزد اهل آسمان شناخته شده‌ بوده‌ايم نزد جبرئيل ، عزرائيل و همه ملائك آسمان همه سكنه عالم ملكوت با ما آشنا بوده‌اند و عالم ملكوت وطن قبلي ما بوده. از همان زماني كه ما اهل بيت را تصديق كرده‌ايم ملائك براي ما استغفار كرده‌اند. قرآن مي‌گويد: « يَسْتَغْفِرُونَ‏ لِلَّذينَ‏ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْت‏»  « و براى كسانى كه گرويده‏اند طلب آمرزش مى‏كنند: »

روايت مي‌گويد:

«عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع‏ أَنَّهُ سُئِلَ هَلِ الْمَلَائِكَةُ أَكْثَرُ أَمْ بَنُو آدَمَ فَقَالَ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَمَلَائِكَةُ اللَّهِ فِي السَّمَاوَاتِ أَكْثَرُ مِنْ عَدَدِ التُّرَابِ فِي الْأَرْضِ وَ مَا فِي السَّمَاءِ مَوْضِعُ قَدَمٍ إِلَّا وَ فِيهَا مَلَكٌ يُسَبِّحُهُ وَ يُقَدِّسُهُ وَ لَا فِي الْأَرْضِ شَجَرَةٌ وَ لَا مَدَرٌ إِلَّا وَ فِيهَا مَلَكٌ مُوَكَّلٌ بِهَا يَأْتِي اللَّهَ كُلَّ يَوْمٍ بِعِلْمِهَا وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِهَا وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ يَتَقَرَّبُ كُلَّ يَوْمٍ إِلَى اللَّهِ بِوَلَايَتِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يَسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّينَا وَ يَلْعَنُ أَعْدَاءَنَا وَ يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا. »

حماد بن اَعیَن از قول امام صادق علیه السلام نقل می کند، می فرماید: در محضر حضرت بودم کسی سوال کرد ملائکه بیشتر هستند یا فرزندان آدم، حضرت فرمودند: قسم به آن خدایی که جانم در دست اوست تعداد ملائک در آسمان از ذره ذره خاک در زمین بیشتر است. بعد توضیح می دهند: وقتی به آسمان نگاه می کنی به اندازه یک قدم جاي خالی در آسمان نیست (در جایی دیگر گفته به اندازه یک سر سوزن جاي خالی در آسمان نیست)، به  هر جای آسمان نگاه کنی ملکی است مشغول تسبیح و تقدیس خداي سبحان و آسمان پر از ملک است. در زمین درختی نیست یا سنگریزه ای نیست مگر اینکه در آن ملکی است موکل آن درخت، خدا می‌داند اینها چند نفر هستند.

 در روايت آمده است :« وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ يَتَقَرَّبُ كُلَّ يَوْمٍ إِلَى اللَّهِ بِوَلَايَتِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يَسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّينَا وَ يَلْعَنُ أَعْدَاءَنَا وَ يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا» همه ملائكه در آسمان و زمين  هر روز بواسطه ولایت اهل بیت خواهان قرب به خداي سبحانند و  همه آنها روزانه برای محبین اهل بیت استغفار مي‌كنند و بر اعداء اهل بيت (ع) لعن مي‌فرستند و از خدا می خواهند عذاب بر آنها بفرستد.

ملائک به  غیر از استغفار دعا نيز می کنند نه تنها فقط برای ما بلکه برای پدران، ازواج و ذریه‌ ما نيز دعا می کنند. قرآن مي‌گويد: «‏رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدتَّهُم وَمَن صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ » دعا می کنند پدرانمان و فرزندانمان و همسرانمان براي ورود به بهشت با ما همراه باشند آنها برای تک تک محبین این دعا را می‌کنند.

اگر درجه وابستگان به ما کمتر از ما باشد با دعای ملک همراه ما می شوند. »

«ْ فَبَلَغَ اللَّهُ بِكُمْ‏ أَشْرَف‏»

«بلغ» متعدی است، این باء تعدیه در «فبلغ بکم» تعدیه را تقویت کرده است.

خدا شما معصومین را به  جایگاهی رسانده که شریف ترین جایگاه مکرّمین است. خدا شما را  در والاترین درجات مرسلین جاي داده است.

در فرازهاي مذكور يادآوري شده در جایگاهی که حضرات معصومين عليه السلام در آن  قرار گرفته‌‌اند هیچ کس در آن جاي  نگرفته است.

این سه فراز اعلام می کند که مرتبه وجود حضرات معصومين (ع)‌ با مرتبه وجودی هیچ یک از ملائک مقرب و انبیاء مرسل  برابر نيست ، و نكته جالب آن است که با ذكر  اين فرازها اعلام مي‌كنيم  حتی انبیاء مرسل هم حقیقت حضرات معصومين عليه السلام را نشناخته‌اند، حتی ملائک مقرب هم از شناخت کُنه وجود آنان عاجزند.  

ائمه (ع) افضل از همه هستند و هیچ کس با آنها هم طراز نیست یعنی کمالات همه ملائک مقرب و کمالات همه انبیاء مرسل را دارند در حالي كه از همه آنها بالاترند.  

«عَنْ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَمْرَكُمْ هَذَا عُرِضَ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَلَمْ يُقِرَّ بِهِ إِلَّا الْمُقَرَّبُون‏»

سدیر صیرفی از قول امام صادق علیه السلام نقل می کنند: امام می فرمایند: امر ولایت بر همه ملائک عرضه شد اما فقط ملکه مقرب بدون چون و چرا پذیرفت.

 

اللهم صل علی محمد و آل محمد


 بحار الانوار، ج24،ص4

. سوره مبارکه واقعه، آیه 88

. سوره مبارکه واقعه، آیه 90

. سوره مبارکه واقعه، آیه 92

 بحارالأنوار،ج26،ص123

 

 کتاب اختصاص،ص216 / بحارالأنوار،ج26،ص131

 

 بحار الانوار ، ج27، ص218

 

 سوره مباركه غافر ،‌آيه 7

 بحارالأنوار، ج24، ص210

 

 . سوره مبارکه غافر، آیه 8

 بحارالانوار، ج26، ص340 / بصائر الدرجات ،ج1، ص67







محتوای مرتبط