.

تفسیر زیارت جامعه کبیره 

جلسه 102

 

 

«خَلَقَكُمُ‏ اللَّهُ‏ أَنْوَاراً فَجَعَلَكُمْ‏ بِعَرْشِهِ مُحْدِقِينَ حَتَّى مَن‏َّ عَلَيْنَا بِكُم‏»

خداي سبحان شما را خلق كرد در حالي كه نور بوديد پس قرار داد شما را اطراف عرش ، حلقه زده

ما در مورد حضرات معصومين (ع) دو خلقت نوري و خاكي قائليم . در خلقت نوري قبل از خلقت معصوم نه زمين وآسمان و خورشيد و ماهي و فلكي و ملكي در كار نبود مثلاً در بعضي روايات مي‌گويد: 15هزار سال يا 18 هزار سال قبل از خلقت حضرت آدم ، خلق شده‌اند ... اجمالاً‌ روايات به ماتفهيم مي‌كنند كه زماني معصومين وجود داشتند كه هيچ موجودي حتي ملك در آن زمان موجود نبود. مراد از تقدم در اينجا تقدم وجودي و رتبي است نه تقدم زماني ، چون زمان اختصاص به عالم ماده دارد به همين دليل روايت مي‌گويد: خلقت حضرات معصومين (ع) مقدم بر همه موجودات است چون آنها در خلقت نوري مقدم بر حضرت آدم‌اند نه در خلقت ظاهري و جسمي.  

وقتي به ما اجازه داده با اين بزرگواران ارتباط داشته باشيم در واقع اجازه دادند با قديمي‌ترين موجودات عالم ارتباط داشته باشيم.

ما اين موجوديت را فقط براي معصوم قائليم كه دو خلقت دارد يكي خلقت نوري و ديگري خلقت ظاهري ، خلقت نوري خاص حضرات معصومين (ع) و خلقتي با اين قدمت فقط مختص معصوم است  بعد از واجب الوجود، خَلق اول ، معصوم است.

به طفيل وجود اين ذوات مقدس ، همه موجودات خلق شده‌اند.

« لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ‏ الْأَفْلَاك‏»

 

«يا أحمد! لو لاك لما خلقت الأفلاك‏ ، و لو لا عليّ‏لما خلقتك؛ و لو لا فاطمة  لما خلقتكما.»[1]

در اين فراز كلمه انوار نكره آمده تا بيان كند كسي قدرت درك خلقت نوري شما را ندارد. هيچ كس نمي‌داند خلقت نوري چيست.

در تعريف نور گفته‌اند :

« الظاهر بالذات المظهر للغير » نور آن چيزي است كه خودش ظهور دارد و موجب ظهور ديگران مي‌شود. حال خدا در اين خلقت نوري معصومين را پي پرده جلوه‌گر كرده و هيچ ستر و پرده‌اي بر وجود مقدس آن بزرگواران قرار نداده آنها نور هستند و هر آنچه در عالم قرار است جلوه‌گر شود بواسطه نور معصومين جلوه‌گر مي‌شود.  

در آن خلقت نوري روايات مي‌فرمايد:‌ خدا نور پيامبر را آفريد قبل از اينكه عرش و كرسي و زمين و آسماني ... باشد و 24000 سال قبل از خلقت عالَم ، نور آنان آفريده شد. در روايتي آمده است كه امام باقر (ع) مي‌فرمايد:‌ «‌اي جابر !‌ خدا بود در حالي كه هيچ چيز با او نبود نه معلوم و نه مجهول اولين موجودي كه آفريد مصطفي بود و ما اهل بيت (ع) را با او از نور خودش آفريد و به صورت سايه‌اي سبز در مقابل خود نگه داشت در آن موقع آسمان و  زمين و شب و خورشيد و ماه وجود نداشت نور ما از نور پروردگار‌مان جدا شد همانند جدا شدن پرتو نور خورشيد ما او را تسبيح وتقديس ستايش مي‌كرديم و عبادتي واقعي بعد خدا اراده كرد كه مكان را بيافريند و آن را آفريد و بر آن نوشت «لا اله الا الله  محمد رسول الله »   و علي (ع)‌ وصي اوست ، به وسيله علي (ع) پيامبر (ص) را تأييد داد و او را نصرت دارد. »‌[2]

خداوند 1000 سال نور پيامبر را در مقابل خود قرار داده بود و مي‌گفت: «ُ يَا عَبْدِي‏ أَنْتَ‏ الْمُرَادُ وَ أَنَا الْمُرِيد»[3]  من خاطر خواه توأم ، «وَ أَنْتَ خِيَرَتِي مِنْ خَلْقِي‏» تو بهترين خلق من هستي، «فَوَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ الْأَفْلَاكِ وَ لَا الدُّنْيَا وَ لَا الْأَرْضِ فَمَنْ أَحَبَّكَ أَحْبَبْتُهُ وَ مِنْ أُبْغِضُك‏» هر كس تو را دوست بدارد من او را دوست دارم...  و سپس خدا از نور پيامبر 12 حجاب را آفريد.

در اين خلقت نوري پس از مدتي خدا عرش را آفريد و شما را اطراف عرش قرار داد.

عرش چيست؟ كه اين بزرگواران دور عرش حدقه زدند؟

1-تمام ما سوي الله عرش است زيرا اصل معني عرش ، تخت است  عرش يعني اريكه قدرت و تمام ما سوي الله اريكه قدرت خداست و قدرت خدا در مخلوقاتش نفوذ دارد. پس همه نظام عالم را شما معصومين احاطه كرديد و مسلط بر آن شده‌ايد.

2-عرش علم خداوند است. خدا شما را قرار داد به نحوي كه از علم بي‌نهايت حق مطلع شويد. پس معصوم نماد و صندوق علم خداست.

3-عرش به معني سلطنت است خدا شما را در اطراف سلطنت خود قرار داد و شما دائم از سلطان كسب قدرت مي‌كنيد.

4-عرش هر صفت جلالي و كمالي است زيرا صفات كماليه نمايانگر عظمت خداست پس خدا معصوم را در كنار صفات جلال و كمال قرار داد.

بحارالانوار‌،ج 58 ، ص 37

در توضيح بايد گفت:‌ سلاطين وقتي در اريكه سلطنت قرار مي‌گيرند احكامشان نافذ الاجرا مي‌شود. خدا كه رسماً  عرشي ندارد امّا خدا در جايگاه خدائيش احكامش لازم الاجراي بر همه موجودات دارد و حضرات معصومين (ع)‌ در اين جايگاه مطيع محض خدا هستند.

شاعر معروفي به نام عُمان ساماني در رابطه با  امام حسين (ع)‌ مي‌گويد:‌ » الهي رضا بقضائك «

بايد دقت داشت وسعت عرش چه اندازه است معصومين فرموده‌اند:‌ عرش بسيار از كرسي بزرگتر است و كرسي محيط بر همه آسمانها و زمين است وعرش محيط بر كسي است.

پيامبر (ص) كرسي چه اندازه است؟ تمام آسمانهاي هفتگانه و زمين‌هاي هفتگانه نسبت به كرسي مثل يك حلقه‌ ايست در يك بيابان بسيار پهناور و تمام آسمان و زمين هفتگانه و كرسي مانند حلقه‌ايي در بيابان است نسبت به عرش حال معصومين در چه افق گسترده‌ايي حلقه‌زده‌اند و مشغول بندگي هستند.

خدا و عرش و ملك را آفريد لذا در خلقت نوري ، معصومين معلم ملائك مي‌شوند معصوم تسبيح و تهليل گفته و آنها ( ملائك ) آموخته‌اند.

مفضل از امام صادق (ع)  مي‌پرسد ؟ شما زماني كه در سايبان بوديد چگونه بودند؟

امام :‌ آن زمان هيچ كس نبود و ما تسبيح و تقديس و تمجيد و تهليل داشتيم و هيچ ملك مقربي غير از ما نبود و هيچ مصاحب روحي نبود سپس خدا هر گونه كه اراده مي‌كرد عرش و كرسي و لوح و قلم و مالك و مخلوقات مرا خلق كرد و همه نظام عالم به طفيل وجود ما خلق شد وما معلم آنان بود.

يكي از معاني عرش ، علم است وچون به اذن حق در ميان مخلوقات بيشترين درجه علم رامعصومين دارند بيشترين ميزان رأفت به آنها داده شده پس بين دانستن و افضليت تلازم است هر چقدر بيشتر بدانيد بالاتريد.

5-عرش قلب انبياء و اوصياء و مؤمنين است.  «َّ قَلْبَ‏ الْمُؤْمِنِ‏ عَرْشُ‏ الرَّحْمَنِ»[4]

خدا شما را بگونه‌ايي قرار داد كه در اطراف دل انبياء و اولياء‌ گرد آمديد.

روايت : زمين و آسمان وسعت درك عظمت حضرت حق را ندارند امّا قلب بنده مومن آنقدر وسيع است كه من بي‌نهايت در قلب او قرار دارم.

اميرالمؤمنين (ع)‌ مي‌فرمايد: «خدا عرش را از جنس نور آفريد كه مركب از چهار نوع نور است:‌ »

1-نور قرمز             2-نور زرد                  3-نور سبز                             4-نور سفيد

تمام قرمزيها از نور قرمز است.

تمام سبزيها از نور سبز است.

تمام زرديها از نور زرد است.

تمام سپيديها از نور سپيد است.

فردي مي‌پرسد عرش كجاست ؟

حضرت :‌ عرش محيط بر همه است اما حاملين عرش علماء هستند.

كربلايي در كتاب انوار الساطعه في شرح زيارت جامعه در مورد چهار نور بالا توضيح مي‌دهند:‌

اين چهار نور و رنگهاي مختلفش به حسب قرب و بُعد است مثلا نور سفيد نزديكترين و نور سبز اَبْعَد و نور قرمز و زرد متوسط بين اينها نسبت به خداست . كه ما چيزي از اين بيان متوجه نمي شويم.

توضيح ديگي : اين چهار نور صفات خداست نور سبز ، نمايش قدرت و نور قرمز قهر و غضبت ونور سفيد رحمت و لطف و با نور زرد مهرش را به نمايش گذاشته.

توضيح ديگر :‌ منظور از نور زرد عبادت است كما اينكه شما اين نور زرد را در چهره اهل عبادت مي‌بينيد منظور از نور سپيد ، علم است لذا شير كه سفيد است و سفيدي آن بر هيچ كس پوشيده نيست ، باطن علم است كه صاف از هر شك و شبهه‌ايي است.

منظور از نور قرمز،‌ عشق است در چهره عاشق اين گل انداختن و قرمزي عشق ديده ميشود و منظور از نور سبز، معرفت است . علم دانستن و معرفت ، يافتن است.

پس خميره عرش عبادت و علم و عشق و عرفان است و به همين اعتبار خيلي بالاست.

روايت : از امام صادق (ع)‌ سؤال شد چرا كعبه ، كعبه نامگذاري شده ؟

امام صادق (ع) فرمودند: چون مربع است و برجستگي دارد. چرا مربع است ؟ امام فرمودند:  زيرا كعبه در مقابل بيت المأمور آسمان چهارم است.

چرا بيت المأمور مربع است؟ امام فرمودند:‌ زيرا بيت المأمور هم به موازات عرش است و عرش مربع است.

چرا عرش مربع است ؟ امام فرمودند:‌ زيرا كلماتي كه در اسلام بنا شده چهارتاست ، سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر.

( پس گويا در ركعت سوم نماز عرش را دور مي‌زنيم.)‌ يا دور كعبه طواف مي‌كنيم.

روايت : عرش چهار ستون دارد و خدا روي آن نوشت لا اله الا الله ، محمد رسول الله و علي اميرالمؤمنين علي ولي الله ، روي آب و كرسي و لوح و پيشاني اسرافيل و روي دو بال جبرئيل و همه سموات و طبقه طبقه زمين و قله كوهها و روي خورشيد و ماه همين نوشته شده و وقتي به سياهي ماه دقت مي‌كنيد همين نوشته است.

امام صادق (ع)‌ در ادامه فرمودند:  هر كدامتان كه دو عبارت اولي را گفتيد بايد علي امير المؤمنين ولي الله را بگوييد. يعني همه عالم اعتراف به توحيد و رسالت پيامبر و ولايت علي را دارد و وقتي ما هم تكرار كنيم با تمام عالَم آشناييم و كسي كه علي را قبول نكند باكل عالَم درگير است.

 

 


[1] عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد / ج‏11-قسم-1-فاطمةس / 44 / (4) باب أنه لما ذا لو لا فاطمة لما خلق النبي صلى الله عليه و آله و سلم و علي عليه السلام؟ .....  ص : 43

[2] بحارالانوار ، ج 25 ، ص 18

[3] الأنوار في مولد النبي صلى الله عليه و آله /   / 5 / الجزء الأول

[4] بحار الأنوار (ط - بيروت) / ج‏55 / 39 / باب 4 العرش و الكرسي و حملتهما .....  ص : 1

هدیه به پیشگاه مطهر امام هادی علیه السلام صلوات







محتوای مرتبط