.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)              جلسه 21 فراز «المثل الاعلي»
 

« وَ الْمَثَلِ الْأَعْلَى »  «شما حضرات معصومین مثل الاعلی هستید»

مَثَل  به معناي مانند ، صفت ، شبیه ، نظیر ، حجت و نمونه است

اعلی: بالاتر ، بلند تر و برتر معنا شده است.

خداوند متعال حضرات معصومین را از جهت دارا بودن مقام رفیع انسانیت و تمام مراتب فضائل و کمالات نفسانیه و صفات عالی از دیگران ممتاز کرده و آنها را برترین نمونه‌ي خلقت برای بشریت قرار داده است و چون از هر جهت نمونه هستند به عنوان مثل الاعلی معرفی شده‌اند.

مَثَل يا مثال معمولاً برای فهماندن و نشان دادن یا روشن کردن امری به كار مي‌رود که از ذهن و فهم شنونده به دور باشد.

گاهی اوقات مَثَل به معنای صفت است مؤید این مطلب آیه‌ي 29 سوره‌ي مباركه‌ي فتح است که خدا فرمود:« ...مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ... » یعنی صفت آنها چنین است. مَثَل چیزی است که یک شأنیت و جایگاه فوق العاده‌ای داشته باشد وقتی به معصومین عرض می کنیم شما مثل الاعلی هستید یعنی در نظام عالم شما بالاترین شأن و جایگاه را دارید و شما برترین مخلوقات خلقتید.

مَثَل به معنای نمونه نيز به کار رفته است یعنی شما برترین نمونه‌هاي خلقت هستید حتی در عالم مجردات، زیرا برترين‌هاي عالم زیر نظر شما نمونه شدند و به اذن شما به اين جايگاه نائل آمده‌اند.

شما حضرات معصومین برترین نمونه‌هاي مظاهر صفات عالیه خدای تعالی هستيد برترین مثالها را خداوند برای شما بزرگواران بيان كرده است قرآن در سوره مباركه نور مي‌گويد:

 « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ في‏ زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ يَكادُ زَيْتُها يُضي‏ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى‏ نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليمٌ »1

« خداوند نور آسمانها و زمين است مثل نور خداوند همانند چراغدانى است كه در آن چراغى (پر فروغ) باشد، آن چراغ در حبابى قرار گيرد، حبابى شفاف و درخشنده همچون يك ستاره فروزان، اين چراغ با روغنى افروخته مى‏شود كه از درخت پربركت زيتونى گرفته شده كه نه شرقى است و نه غربى (روغنش آن چنان صاف و خالص است كه) نزديك است بدون تماس با آتش شعله‏ور شود نورى است بر فراز نورى و خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مى‏كند، و خداوند به هر چيزى داناست. »

از امام صادق(ع) در مورد آیه‌ي مذکور روايتي داريم كه حضرت فرمودند: « هُوَ مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ لَنَا»2این آیه مَثَلی است که خدای سبحان براي ما زده است.

امام سجاد(ع) مي‌فرمايد:« مَثَلُنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ كَمَثَلِ مِشْكَاةٍ فَنَحْنُ الْمِشْكَاةُ وَ الْمِشْكَاةُ الْكُوَّةُ فِيها مِصْباحٌ...»3  مثل ما در کتاب الهی آورده شده است.
 
اگر ما مقام معصومین را به عنوان مَثَل الاعلی بشناسیم از طریق آنها به توحید خالص راه مي‌يابيم وجود مبارک معصومین و حقیقت علوي‌شان مشابه و مانندی در عالم ندارد و هر چه بيشتر به حقیقت مَثَل الاعلی بودن آنها پی ببریم در مسیر انسانیت و کمال بیشتر قدم نهاده‌ايم.

فراز مَثَل الاعلي به دنبال « وَرَثَةِ الْأَنْبِيَاءِ » آمده است قطعاً كنار هم قرار گرفتن اين دو فراز بي‌ربط به يكديگر نمي‌باشند ممكن است گفته‌ شود شما حضرات معصومين، مَثَل الاعلي براي انبياء الهي هستيد. شما از نظر كمالات سرآمد انبياء پيشين هستيد و هركس كه قصد مثال زدن صفتي از انبياء را داشته باشد مي‌تواند از شما ياد كند چون شما وارث تمام خوبيها و كمالات انبياء پيشين را در بردارد.

در ادامه‌ي بحث بايد گفت: ظاهر و باطن حضرات معصومین بر زیباترین وجهی که خداوند اراده كرده آفریده شده است و این نمونه‌ای از مثل الاعلی بودن حضرات معصومین است.

خداوند سبحان چون اراده كرد قدرت خويش را به نمايش بگذارد وجود نوري شما را به زمينيان عرضه كرد از اين رو شما براي پروردگار خويش مَثَل الاعلي هستيد، چشمها از ديدن ذات و صفات حضرت حق ناتوان است در حاليكه شما بزرگواران مظهر اسماء و صفات حضرت حق‌ايد. خداوند سبحان مي‌گويد: « ...لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى‏ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ »4 « ... براى اوست توصيف برتر در آسمانها و زمين و اوست توانمند و حكيم! » شما مَثَل الاعلايي هستيد كه قرآن از آن سخن مي‌گويد.

در اصول کافی از قول ابی بصیر نقل شده است که روزی خدمت پیامبر (ص) بودیم علی (ع) وارد شد پیامبر (ص) فرمود: « إِنَّ فِيكَ شَبَهاً مِنْ عِيسَى بْنِ مَرْيَمَ لَوْ لَا أَنْ تَقُولَ فِيكَ طَوَائِفُ مِنْ أُمَّتِي مَا قَالَتِ النَّصَارَى فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ لَقُلْتُ فِيكَ قَوْلًا لَا تَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النَّاسِ إِلَّا أَخَذُوا التُّرَابَ مِنْ تَحْتِ قَدَمَيْكَ يَلْتَمِسُونَ بِذَلِكَ الْبَرَكَة ...»5 

«همانا در تو شباهتی از عیسی (ع) است اگر چنین نبود که مردم در مورد تو گرفتار مشکل شوند که در مورد عیسی گرفتار شدند آن سخن را مطرح می کردم و مردم خاک زيرپاي تو را به عنوان تبرک بر می‌داشتند، همه‌ي اطرافیان و همراهان عصبانی شدند که پیامبر در مورد علی (ع) چه می گوید به پیامبر(ص) گفتند: خدا راضی نیست که این گونه در مورد علی (ع) سخن بگویي.»

 آیه‌ای نازل شد « وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ »6  « و هنگامى كه درباره فرزند مريم مثلى زده شد، ناگهان قوم تو بخاطر آن داد و فرياد راه انداختند. » وقتی مثل حضرت عیسی را ذکر کرد قوم تو از او رو برگرداندند و گفتند: پیامبر چه می‌گوید؟ در حالی که مثل الاعلای عیسی، علی (ع) است این افراد در این مورد با تو جدال مي‌كنند.

روزی حضرت امام باقر(ع)7 به جابر فرمود: « يا جابر عليك بالبيان و المعاني » یعنی ای جابر به سراغ بیان و معانی برو جابر پرسید؟ « ما البيان و المعاني ؟» حضرت فرمود: « امّا البيان فهو ان تعرف اللّه سبحانه لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ » حضرت فرمود بیان یعنی خدا را بشناسی که مثل و مانند ندارد « فتعبده و لا تشرك به شيئا » پس  او را بپرستیم و شریکی برای او قائل نشویم.

« امّا المعاني، فنحن معانيه و نحن جنبه و يده و لسانه و امره و حكمه و علمه و حقّه، اذا شئنا شاء اللّه و يريد اللّه ما نريد،... » ما معانی هستیم ... امر، حکم و علم حق ما هستیم وقتی ما چیزی را بخواهیم خدا می‌خواهد و آنچه را ما اراده کنیم خدا اراده می‌کند. البته حضرات معصومين چيزي را اراده نمي‌كنند مگر آنكه علم به اراده‌ي خداوند سبحان داشته باشند آنها مي‌دانند كه خدا چه چيزي را اراده كرده است.

در همين جا لازم به ذكر است تا تفاوتي كه ميان امام و امام‌زادگان در برآورده كردن حاجات بندگان وجود دارد مطرح شود. ائمه‌‌ي اطهار از اراده‌ي خدا مطلعند آنچه را كه خدا مي‌خواهد همان را اراده مي‌كنند و خداي تعالي نيز درخواست آنها را امضاء مي‌كند اراده‌ي آنها كمترين تفاوتي با اراده‌ي حضرت حق ندارد.

اما امام‌زادگان چون از علم حضرت حق اطلاع كافي ندارند و از اراده‌ي باري تعالي كاملاً آگاه نيستند بسياري از مواقع طلب اموري را مي‌كنند كه مطابقتي با اراده‌ي خداوند ندارد.

حالا چون حضرات معصومین معانی هستند باید عقل بشري كاملاً پاکسازی شود تا بتوانیم ذره‌ای از حقیقت وجودی آنها را بشناسیم خداوند متعال معصومین را به همه معرفی مي‌كند حتی به شیطان هرچه من بر نور فطرت خویش بیشتر باقی بمانم معرفی معصومین برای من نورانی‌تر و حقیقی‌تر می‌شود. اما اين شناخت براي دستيابي به مقام مثل الاعلاي آنها كافي نيست شناخت ما مانند قطره‌اي نسبت به اقيانوسي است امیدواریم با الطاف خفیه‌ي این بزرگواران درک و معرفت ما نسبت به مقامات والای معصومین لحظه به لحظه بیشتر گردد.

 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 1- سوره مباركه‌ي نور آيه 35
 2- بحارالانوار ج 4 ص 17
 3- بحارالانوار ج 23 ص 311
 4- سوره مباركه روم آيه 27
 5- بحارالانوار ج 35 ص 323و 324
 6- سوره مباركه زخرف آيه 57
 7- ترجمه‏غرر(انصارى)  خاتمه  صفحه‏ى 25 
 

 
 هديه به پيشگاه مقدس امام هادي عليه السلام صلوات






محتوای مرتبط