.

"خطرات هنگام بروز مشکلات "

جلسه هفتم _ 92/11/14

 

 امام سجاد عليه السلام در دعای بیستم صحیفه می فرمایند:

"وَ أَغْنِنِي‏ وَ أَوْسِعْ‏ عَلَيَ‏ فِي‏ رِزْقِكَ‏، وَ لَا تَفْتِنِّي (1- بِالنَّظَرِ  2- بالبَطَر):  و بى‏نيازم گردان و روزيت را بر من وسعت ده، و به چشمداشت مبتلايم مكن،"

غنا و وسعت رزق نعمتی از جانب خدای تعالی است. بطر طغيان به وسيله نعمت است که در زمان غنا و وسعت بر انسان عارض می شود.  انسان نمی تواند ادعا کند که نعمت از آن اوست و آنچه می خواهد انجام دهد درحالیکه نعمت امانتی در دست اوست و مصرف اين نعمت آيين نامه دارد. اگر به جاي بطر كلمه نظر باشد  به دو صورت معني مي شود اول اینکه فرد غني است اما باز هم بي نيازي ديگران توجه او را جلب مي كند و نعمات مادي خود را ناديده مي گيرد. معناي ديگر انتظار است كه فرد در حالیکه غنی است باز هم منتظر رزق ديگري است و از حال خود لذت نمي برد و شكر نمی كند و علي الدوام خود را طلبكار محضر حق میداند.

طلب عزت بدون کبر

"وَ أَعِزَّنِي وَ لَا تَبْتَلِيَنِّي بِالْكِبْرِ:  و ارجمندم ساز و گرفتار كبرم مفرما،"  

خدايا به من عزت عطا نما تا نزد مردم محترم و محبوب و مكرم و جزء نوادر افراد باشم زیرا عزيز يعني كسي كه بي مثل و مانند است. هنگام عزت خطر ابتلا به بيماري كبر وجود دارد، زیرا امر بر فرد مشتبه شده و گرفتار خود بزرگ بيني می شود. پس در این هنگام باید به خدای متعال از کبر پناه برد. هنگامی که فرد مبتلا به کبر شد عزت او از بين رفته و فضيلت او تبديل به رذيله مهلك در وجود او می شود. كبر در لغت گمان انسان نسبت به خود است که تصور مي كند از ديگران بالاتر است و با تکبر تفاوت دارد. ‌تكبر اظهار گمان است و كبر خود گمان است و علت آن جهل نسبت به خود است َ

عجب سبب فساد عمل

"عَبِّدْنِي لَكَ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِي بِالْعُجْبِ:  بر بندگيت رامم ساز، و بندگيم را به آلودگى خودپسندى تباه مكن،"

خدايا مرا به تدريج بنده خاص خود و ‌جزء خواص عباد قرار بده، يعني انقدر بندگي كنم كه طريق بندگي برايم يك طريق سهل و آسان باشد. ‌خطري كه در اوج بندگي خاص ممكن است بر انسان وارد شود خود پسند شدن یا عجب است یعنی گاهي انسان زشتي هاي خود را نیز مي پسندد.

روايت است كه عجب درجاتي دارد يك درجه آن اين است كه بنده اعمال خود را در محضر حق بزرگ می بیند و در باطن بر خدا منت مي گذارد وگمان میکند عمل او را هیچ یک از بندگان ندارند. اگر فرد کار نیک خود را از جانب خدای سبحان بداند عجب نیست بلکه عجب زمانی است که فرد شادمانی خود را از نعمت به همراه ناز کردن برای دیگران دارد، عمل خود را عاری از نقص و عیب می بیند، دیگران را کم کار و خود را پرکار می داند.

کدورت عمل با منت

"وَ أَجْرِ لِلنَّاسِ عَلَى يَدِيَ الْخَيْرَ وَ لَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ:  و خير و نيكى را براى تمام مردم به دست من جارى ساز، و آن را از كدورت منّت‏گذارى دور دار،"

يكي از الطاف خدای تعالی در زندگي ما اين است كه ما را مجراي خير قرار می دهد. (محق به معني هلاكت و نقصان و ذهاب بركت است. بعضي محق را به معني از بين بردن اجر و پاداش و ثواب می دانند، مَن به معنای منّت است).

انسانها نوعا برای انجام امور کوچک بر دیگری منتی ندارند بلکه منت زمانی پیش می آید که فرد کار خود را بزرگ می بیند و کسی که منت می گذارد کار خدا را به خود نسبت می دهد که این امر دروغی بزرگ است؛ اگر لطف بزرگ است لطف خداست و کار بنده نیست و اگر لطف كوچك است و من بزرگ می بینم دچار توهم شده ام. خیری که بي منت اباشد خير جاري است. هر خير منت عظيمي از سوی خدا براي ما است و شكر جداگانه اي لازم دارد.

فخر فروشی، آفت اخلاق عالیه

"وَ هَبْ لِي مَعَالِيَ الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِي مِنَ الْفَخْر:  و خوى عالى را به من عنايت فرما، و از فخرفروشى محافظتم كن."

انسان ممكن است متواضع، حليم، صبور و شكور باشد اما در این هنگام گرفتار خطر جدي فخر فروشي می شود. معالي الاخلاق يعني موارد شريف اخلاقي که فرد به جهت انها باید شکر کند و بداند هر کمالی که دارد استحقاق او نیست بلکه فضل خدا است.

خود باوری آفت عزت اجتماعی

"وَ لَا تَرْفَعْنِي فِي النَّاسِ دَرَجَةً إِلَّا حَطَطْتَنِي عِنْدَ نَفْسِي مِثْلَهَا، وَ لَا تُحْدِثْ لِي عِزّاً ظَاهِراً إِلَّا أَحْدَثْتَ لِي ذِلَّةً بَاطِنَةً عِنْدَ نَفْسِي بِقَدَرِهَا:  و درجه و مرتبه مرا نزد مردم بلند مگردان مگر آنكه مرا به همان اندازه نزد خودم پست گردانى، و عزتى آشكار برايم ايجاد مكن مگر كه به همان اندازه در باطنم خاكسار سازى"

خطر ديگری که انسان را تهدید می کند اینست که اگر عزت اجتماعي کسی بشود و آن فرد دچار توهم شود که او برای خود شخصیتی شده است. از ‌خداي سبحان درخواست می کنیم هرچه من را در چشم مردم عزیز می داری در چشم خودم فرود بياور. باور كنم اگر مقابل مردم رفعتي نصيبم شده همه از آن توست. باور كنم كه تمام عزت ها احداث خدا است يعني از قديم نبوده و خدای تعالی تازه ایجاد شده است.

هدیه به پیشگاه مطهر امام سجاد علیه السلام صلوات