.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)                جلسه  18فراز (ذَوي النُّهي
 

 ذَوِي النُّهَى

ذوی به معنای صاحب و دارنده است و نهی جمع نهیته به معنای عقل است از ترکیب این دو واژه معنای جمله آن است که سلام بر صاحبان عقل و اندیشه.

عرب به آخرین میزان معرفت و شناخت عقل نهی می گوید همان عقلی که انسان را از کار زشت باز می دارد و مانع از فحشا و منکر می شود.

از همین رو اهل لغت به کسی که در ابتدای بلوغ است اطلاق نهي نمي‌كند زیرا درک او از مطالب سطحی و جزئی و زودگذر است و هچنین کسی که عقل معاش دارد اما دروغ و غیبت را ضمیمه معاش خود می کند نیز نهی گفته نمی شود صاحیان نهیه از بالاترین و متعالی ترین مرحله عقل برخوردارند.

عقل آنها تنها وسیله ای برای وصل و قرب به محبوب است و این عقل آنها را از کمترین انحراف و خطر اخلاقی بازمی دارد.

صاحبان نهیه در حقیقت کسانی هستند که سخن و نظرشان فصل الخطاب است و هیچ گاه نظرشان مردود نمی شود و بی فایده نخواهد بود.

در عالم امکان چه کسانی به غیر از حضرات معصومین نظراتشان فصل الخطاب تفکر بشریت است.

حضرات معصومین عقل کل عالمند و اگر به لطف حضرت حق از این نعمت الهی برخوردار نبودند اصلا نمی توانستند در جایگاه عصمت قرار گیرند چون تنها کسانی شایستگی معصوم بودن را دارند که به واسطه کمال عقل از هر گونه خطا و اشتباه در امان باشند.

در زبان عرب به (برکه‌ي آب) نیز منهيه گفته می شود، برکه محلی است که آبها در آنجا جمع می‌شوند اگر با این معنا ذوی النهی را بررسی کنیم باید بگوئیم منبع و مبداء همه تفکرات صحیح انسان, حضرات معصومین هستند و  در نهایت عقل همه عقلا از یک فضا منشعب می شود و از یک دریا سیراب می‌شود. ائمه اطهار ذوی النهی هستند قرآن در آیه 128 سوره مبارکه طه می گوید: « إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى‏ » خداوند پس از یادآوری نعمتهای فراوان می فرماید: همانا در آن نشانه هایی برای صاحبان خرد است.

در تفسیر لاهیجی و قمی آمده است که امام صادق فرموده است: « فَنَحْنُ أُولُو النُّهَى » به خدا قسم ما اولی النهی هستیم.

عقل نیروی تشخیص و فهم و انقیاد بشر است و فعالیت و درک مسئولیتی را رقم می زند که موجب نیکی و خوش رفتاری در انسان می شود. در کتاب اصول کافی باب ایمان و کفر روایتی از امام باقر(ع) از قول پیامبر (ص) آمده است که حضرت می فرمایند: «اولی النهی صاحبان اخلاق حسنه و درایتهای محکم هستند»

امیرالمؤمنین(ع) می فرماید: « الْعَقْلُ غِطَاءٌ سَتِير »1  عقل پرده ای پوشاننده است, ظلمتها و تاریکیها با عقل پوشانده می شود و چنانچه انسان بخواهد از ظلمت منیت و نفسانیت  خویش رها شود و تاریکیهای عالم ماده را در هم نوردد باید که به عقل کل عالم  وجود مقدس حضرات معصومین متوسل شود تا با مدد گرفتن از آنها از ظلمت و تاریکی رهایی یابد.

عقول مطلقه ائمه اطهار چون به دریای بیکرانه وحی اتصال دارد هیچ گاه در مدد رسانی و راهنمایی افراد دچار عجز و ناتوانی نمی شوند.

امیرالمؤمنین(ع) عقل را بر دو قسم تقسیم کرده است: عقل مطبوع و عقل مسموع حضرت معتقدند عقل مسموع اگر در سایه عقل مطبوع نباشد هیچ فایده و ارزشی ندارد.

شارحین زیارت جامعه در رابطه با سخن امیرالمؤمنین(ع) گفته اند:

چنانچه نور خورشید بدون نور چشم باشد فایده ای ندارد. چشمی که کور است از نور خورشید بهره نمی برد و هر چشم به میزان نور خویش از تلالو خورشید بهره مند می شوند.

عاقل کسی است که از عقل خویش برای بهره مند شدن از دریای بی کرانه عقل ائمه اطهار بهره کافی و لازم را برگیرد.

مراتب عقل هر کس بستگی به درجات مقام علمی او دارد به میزانی که جهل و نادانی از انسان دور شود او به عقل و خرد نزدیکتر می شود.

شخصی خدمت امام صادق رسید و از ایشان پرسید «ما العقل» عقل چیست؟ حضرت فرمودند: « مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَان‏ »2 عقل چیزی است که بنده به وسیله آن به خدای رحمان واصل می شود و به وسیله آن به بهشت دست می یابد.

با توجه به این روایت عقل از مبداء تا معاد زندگی او را در برمی گیرد و فرد را به ستایش حق وامی دارد و او را بر صراط مستقیم ثابت قدم نگه می دارد و او را به بهشت می رساند. اگر حضرات معصومین در زیارت جامعه ذوی النهی خطاب می شوند از آنروست که عقلشان باعث شده تا وجود آنها  فانی در حضرت حق شود و ایشان به سبب عقل در مقابل خدای سبحان تسلیم محض اند و کمترین اراده ای از خویش در برابر ارداه مطلق الهی ندارند.

باید دقت داشت جایگاه عقل با شیطنت خلط نشود.

شخصی از امام صادق (ع) می پرسد: آیا آنچه در معاویه خودنمایی کرد عقل بود؟

حضرت فرمودند: « تِلْكَ النَّكْرَاءُ وَ تِلْكَ الشَّيْطَنَةُ وَ هِيَ شَبِيهَةٌ بِالْعَقْلِ وَ لَيْسَتْ بِعَقْلٍ »3 

آن منکر بود آن شیطنت بود, شبیه به عقل بود اما عقل نبود.

کلاهبرداری و شیطنت عقل نیست فرد عاقل اهل اطاعت است نه فریب کاری و نیرنگ. عاقل می داند که فیض الهی لحظه به لحظه به او می رسد در نتیجه عقل برای او آرامش بخش است. اگر عقل هر‌کس موسای دوران او شود می تواند فرعون وجودیش را نابود کند و این امر تنها با کمک گرفن از صاحبان عقل وجود مقدس حضرات معصومین میسر خواهد بود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
  1- الكافي ج 1 ص 20
  2- بحارالانوار ج 1 ص 116
  3- بحارالانوار ج 1 ص 116

هديه يه پيشگاه اميرالمومنين عليه السلام صلوات






محتوای مرتبط