.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)                        جلسه  17 (اعلام التقي 
 

أَعْلَامِ التُّقَى سلام بر علمهاي تقوا

اعلام جمع كلمه‌ي علم است به معناي نشانه و علامت در اصطلاح عرب به كوههاي برافراشته و بلند علم مي‌گويد.

علم در معناي پرچم نيز به كار رفته است و تقوا همان پرهيزكاري است.

شارحين زيارت جامعه از اين دو عبارت كنار يكديگر معناهاي گوناگون برداشت كرده‌اند.

اگر علم به معناي نشانه و علامت باشد حضرات معصومين علامت و نشانه‌هاي پرهيزكاري هستند هركس در مسير عبوديت به اين علامتها واصل شود  رستگار مي‌گردد اگر اين معنا را با جلوه‌ي صراط بودن حضرات معصومين كنار يكديگر قرار دهيم خواهيم گفت ائمه‌ي اطهار صراطي هستند كه افراد با قرار گرفتن در آن به رستگاري مي‌رسند، ولي گويا لازم است تا بر اين راه روشن و آشكار باز هم پرچمهايي از تقوا و پرهيزگاري نصب شود تا افراد دچار افراط و تفريطي نشوند اين پرچمهاي تقوا كمك مي‌كنند تا سالك قبل و بعد از امام زمانش گامي برندارد زيرا هر افراط و تفريطي فرد را از پرهيزگاري دور مي‌سازد.

خداوند سبحان هيچ نيازي از نيازهاي جسمي و روحي انسان را بي‌پاسخ رها نكرده است  اگر او را هدايت كرده تا بر صراط قرار گيرد و از تشتت و حيراني در عالم دنيا رها گردد همچنين اراده كرده تا در اين صراط پرچمهايي از عبوديت و پرهيزگاري قرار دهد تا افراد سرآمدهاي تقوا و بندگي را ببيند.

اما گروهي تقوا را تنها انجام واجبات و ترك محرمات دانسته اند با توجه به اين معنا حضرات معصومين مصاديق كامل تقوي هستند زيرا هيچ واجبي از آنها فوت نشده و هيچ حرامي از آنها صادر نشده است.

اگر تقوي به معناي پرهيز از هرگونه معصيت قلبيه و قالبيه باشد حضرات معصومين پرچمدار اين نوع تقوي نيز هستند عصمت از گناه و اشتباه آنها را از هر نوع معصيتي درامان نگه داشته است مرحوم علامه‌ي مجلسي مي‌گويد تقوا شدت حفاظت و صيانت است شدت حفاظت و صيانت از هر چيزي كه براي فرد عزيز و گرانقدر است با توجه به گفته‌ي علامه تقوا يعني حفاظت از قواي جسماني و روحاني تا اين دو  قوه در فرمانبري از خداي سبحان كمترين قصور را جايز نشمرده اند.

تقوي يعني محافظت نفس از هرچيزي كه به انسانيت فرد ضرر وارد كند.

تقوي يعني حفاظت فكر از هر خيال موهوم و بيهوده.

تقوي يعني محافظت از بدن تا جسم گرفتار معصيت نشود و اين سخن به اين معناست كه چشم نبيند آنچه را كه نبايد ببيند لسان نگويد آنچه را گفتني نيست، گوش نشنود آنچه شايسته‌ي شنيدن نيست ...

تقوي يعني رهايي روح از حجب نوراني.

با توجه به گفته‌ي علامه مجلسي تقوا كار بردي وسيع و عام مي‌يابد. اهل دل تقوي را انجام  هر امري مي‌بينند كه قبل و بعد و همراه آن خدا حضور دارد . ذكر لساني و قلبي آنها اين است كه خدايا ما را مشغول به ذكر خويش كن اللهم اشغلني بذكرك هرجا ذكر خداهست تقوا آنجاست.

جلوه‌ي ذكر الله وجود مقدس حضرات معصومين هستند در زيارت به وجود مقدس حضرات معصومين با نام «يا اهل الذكر» سلام مي‌دهيم يعني سلام بركساني كه اهليت ذكر را دارند هم خود ذاكر حق‌اند و هم ديگران را به ذكر دعوت مي‌كنند.

ابوبصير مي‌گويد:از امام صادق عليه السلام در شرح آيه‌ي  اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِه سوال كردم حضرت فرمودند: يُطَاعُ وَ لَا يُعْصَى وَ يُذْكَرُ فَلَا يُنْسَى وَ يُشْكَرُ فَلَا يُكْفَرُ1  خدا را اطاعت كند در حاليكه عصيان نكند خدا را ياد كند در حاليكه او را فراموش نكند خدا را شكر گويد در حاليكه كفران نورزد.

به اندازه‌اي كه فرد اهل معصيت و نسيان و كفران نعمت باشد اهل تقوي نيست.

با توجه به سخن امام صادق ع وجود مقدس ائمه‌ي اطهار پرچمهاي برافراشته پرهيزگاري هستند زيرا والاترين كس در اطاعت خدا هستند لحظه‌اي از ياد او غافل نيستند و واضح ترين جلوه ‌ي شاكرين در عالم هستند.

از عارفي پرسيدند تقوا چيست؟ در پاسخ گفت: آيا اتفاق افتاده است تا از خارزاري عبور كنيد؟ چگونه دامنتان را بالا مي‌گيريد معني تقوي همين است در توضيح سخن اين عارف بايد گفت ايشان معتقدند دنيا اقامتگاه انسان نيست اگر در جايي كه ماندن در آن جا شايسته نيست اراده‌ي حضور كنيد بي‌تقوايي كرده‌ايد.

پيامبر(ص) مي‌فرمايد: الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِن2 «دنيا زندان مومن است » و اگر كسي در اين زندان احساس آرامش كند و عدم امنيت و ناپايداري آن را در نيابد به نوعي دچار بي‌تقوايي شده است.

حضرات معصومين پرچمهاي برافراشته‌ي تقوي هستند اميرالمومنين هنگامي كه شمشير بر سرمباركشان فرود آمد گفتند: فُزْتُ وَ رَبِّ الْكَعْبَة3 سوگند به خداي كعبه كه رستگار شدم. مومن چون از زندان دنيا رها شود خدا را بر اين رهايي شكر مي‌كند تقوا اسير زندان دنيا نشدن است.

بزرگي گفته است: تقوا يعني اينكه اگر ديگران به تماشاي اعمال تو بنشيند تو دچار كمترين نگراني و اضطرابي نشوي اگر عملت بر همگان عرضه شود هراسي به دل راه ندهي خود را در خلوت و جلوت نزد حضرت حق حاضر ببيني و حضور و عدم حضور ديگران تاثيري بر اعمال تو نداشته باشد.

حضرات معصومين علمهاي برافراشته‌ي تقوا هستند زيرا در زندگي آنها ميان خلوت و جلوتشان هيچ فرقي نيست.
 
براي تقوا مراتبي ذكر كرده‌اند تقواي عام، تقواي خاص، تقواي خاص الخاص.

تقواي عام انجام واجبات و ترك محرمات است و تقواي خاص انجام مستحبات و ترك مكروهات و تقواي خاص الخاص دل به غير خدا مشغول نكردن است.

حضرات معصومين أَعْلَامِ التُّقَى هستند آنها در مسير عبوديت امام و جلودار هر يك از سه گروه اند چون در انجام واجبات و ترك محرمات كمترين قصوري نداشته‌اند و همچنين اعلام التقي براي عموم متقين هستند زيرا بر انجام مستحبات تاكيد داشته‌اند و از هر مكروهي پرهيز كرده‌اند نشانه‌هاي تقوا براي دسته‌ي دوم هستند.

اهل تقواي اخص تنها ائمه‌ي اطهار را به عنوان علمهاي برافراشته‌ي اين پرهيزگاري مي‌شناسند زيرا وجود مقدس آنها چيزي را اراده نكرده است مگر قبل از اراده‌ي آنها اراده‌ي خدا آن را فرا گرفته باشد.

حضرات معصومين اعلام التقي براي گروه سوم هستند و اين گروه تقوا را تنها بر شيوه‌ي ائمه‌ي خويش جستجو مي‌كنند اينان چيزي از دنيا طلب نمي‌كنند تا حجابي ميان عاشق و معشوق براي ايشان ايجاد نشود.

اين گروه حائل‌ها را در هم نورديده‌اند اينان پشت سر امام زمانشان حركت مي‌كنند.

در حديثي از امام باقر(ع) در ذيل آيه‌ي وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقينَ إِماماً4   آمده است كه حضرت فرمودند ما هدايت كنندگاني هستيم كه ديگران به ما هدايت مي‌شوند و اين مقام مخصوص آل محمد ص است

تقواي خاص الخاص باعث مي‌شود كه فرد لحظه‌اي از أَعْلَامِ التُّقَى در زمان خود جدا نشود و هر لحظه معيت با او را طلب كند.

پيامبر (ص) مي‌فرمايد: يَا عَلِيُّ حُبُّكَ تَقْوَى5   يا علي دوستي تو تقوي است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
 1 - بحارالانوار ج 65 ص 232
 2- بحارالانوار ج 64 ص 232
  3- بحارالانوار ج 41 ص 2
  4- سوره مباركه فرقان آيه 74
  5- بحار الانوار ج 39 ص 263

 هديه يه پيشگاه مقدس امام هادي عليه السلام صلوات






محتوای مرتبط