.

 

 
چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)          جلسه  14 ( صقوة المرسلين و عترة خيرة رب العالمين)
 

صَفْوَةَ الْمُرْسَلِينَ

سلام بر شما اي برگزيده‌ي رسولان و اي برترين برگزيدگان برگزيده‌ي خدا، رحمت و بركات خداوند بر شما باد.

صَفْوَة به معناي حاصل تصفيه، خلاصة هر چيز، برگزيده و خالص است.

در فراز قبل حضرات معصومين سُلَالَةَ النَّبِيِّين ناميده شدند و در اين قسمت به آنها صَفْوَةَ الْمُرْسَلِين مي‌گوئيم قبل از آنكه به اين فراز توجه كنيم بايد تفاوت ميان صَفْوَة و سُلَالَة را بررسي كنيم.

سُلَالَة آن است كه چيزي براي بار اول از چيز ديگر جدا مي‌شود اما اگر از سُلَالَة چيزي را مجدداً جدا كنيم به آن صَفْوَة مي‌گويند پس به اعتبار آنكه آن عصاره‌ي بدست آمده از هر ناپاكي مبرّا و خالص مي‌باشد صَفْوَة نام مي‌گيرد مثلاً وقتي پرتقال از پوست جدا مي‌شود سلاله است و چون بر اثر فشردن، آب از پرتقال جدا شود صفوه نام دارد.

حضرات معصومين عصاره‌ي گل وجودي انبياء و رسولان الهي هستند آنها به عبارتي عطر و ثمره انبياء الهي‌اند از اين رو همه‌ي عالم معطر به عطر وجود ائمه‌ي اطهار است اگر اين فراز را در زيارت وارث بررسي كنيم شايسته است چنين بگوئيم:

در زيارت وارث مي‌خوانيم:السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ ...

هريك از انبياء و مرسلين از نوح، آدم و ابراهيم... تا پيامبر(ص) براي هدايت بشر تلاش كرده‌اند و حضرات معصومين عصاره‌ي تلاش آنها را به يكباره در هر خواهان كمالي به نمايش مي‌گذارند و اين تغيير آني و لحظه‌اي بشر نشانگر صَفْوَة بودن حضرات معصومين است زيرا شدت تأثيرگذاري از اصل و سلاله بيشتر است.

در جلد 25 بحار الانوار ص 22 در روايتي كه از قول جابربن عبدالله انصاري نقل شده آورده شده يك روز به پيامبر(ص) عرض كردم: أَوَّلُ شَيْ‏ءٍ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَى مَا هُوَ ؟ اولين كسي را كه خدا خلق كرد كيست؟ فرمود: نُورُ نَبِيِّكَ خَلَقَهُ اللَّهُ ثُمَّ خَلَقَ مِنْهُ كُلَّ خَيْرٍ ثُمَّ أَقَامَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فِي مَقَامِ الْقُرْبِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَعَلَهُ أَقْسَاماً فَخَلَقَ الْعَرْشَ مِنْ قِسْمٍ وَ الْكُرْسِيَّ مِنْ قِسْمٍ وَ حَمَلَةَ الْعَرْشِ وَ خَزَنَةَ الْكُرْسِيِّ مِنْ قِسْمٍ وَ أَقَامَ الْقِسْمَ الرَّابِعَ فِي مَقَامِ الْحُبِّ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَعَلَهُ أَقْسَاماً فَخَلَقَ الْقَلَمَ مِنْ قِسْمٍ وَ اللَّوْحَ مِنْ قِسْمٍ وَ الْجَنَّةَ مِنْ قِسْمٍ وَ أَقَامَ الْقِسْمَ الرَّابِعَ فِي مَقَامِ الْخَوْفِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَعَلَهُ أَجْزَاءً فَخَلَقَ الْمَلَائِكَةَ مِنْ جُزْءٍ وَ الشَّمْسَ مِنْ جُزْءٍ وَ الْقَمَرَ وَ الْكَوَاكِبَ مِنْ جُزْءٍ

پيامبر(ص) فرمود: خداوند نور نبي تو را خلق كرد سپس از آن نور هر چيزي را خلق نمود سپس آن نور را در مقام قرب در مقابل خويش قرار داد تا هرزماني كه اراده كند آن نور را تقسيم كند از قسمتي از اين نور عرش را خلق كرده و از قسمت ديگر آن لوح و بهشت را خلق كرد و ملائكه و خورشيد و ماه و ستارگان را جزئي از آن نور آفريدو...

با توجه به اين حديث خداوند سبحان همه چيز را از يك تكه نور آفريد هر چه در عالم موجود است از تشعشع همين نور قرارداد و اين نور همان وجود مبارك پيامبر(ص) و حضرات معصومين است. با اين توضيح همه‌ي عالم عيال پيامبر(ص) هستند و همه‌ي عالم آيه و نشانه‌اي از وجود پيامبر و ائمه اطهارند. به استناد اين سخن معصوم كه خُلِقَ شِيعَتُنَا مِنْ شُعَاعِ نُورِنَا1  

در يك جمله بايد بگوئيم حضرات معصومين، صَفْوَة مرسلين هستند زيرا همگي نور واحدند.

عِتْرَةَ خِيَرَةِ رَبِّ الْعَالَمِينَ شما بزرگواران عترت اختيار شده‌ي خداوند سبحان هستيد.
انتخاب شده به اين معناست كه وجود مقدس پيامبر(ص) از ميان همه‌ي موجودات برگزيده‌ي خداوند سبحان است.

عِتْرَة: اولاد، ذريّه، عشيره، خويشاوندان نزديك، اهل بيت

خِيَرَة: انتخاب شده و برگزيده

عترت به حسب لغت نيز عبارت است از اصلي كه شيء بر آن تكيه دارد و به اعتبار ديگر ستون محفوظي است كه تكيه‌گاه افراد يك فاميل مي‌باشد.

حضرات معصومين نزديكترين افراد به پيامبرند و همانطور كه پيامبر(ص) جامع مراتب كمالي انسان است عترت او نيز در مقام امامت و ولايت برگزيده‌ي خداي تعالي هستند آنها چون جد بزرگوارشان برترين و برگزيدگان پروردگارند.

گروهي عترت را بوي خوش ترجمه كرده‌اند كه در ناف آهو قرار دارد با توجه به اين معنا چنين گفته‌اند كه عترت همان بوي خوش رسالت است كه از طريق امامت ائمه اطهار به مشام خلق مي‌رسد.

اهل بيت عطر رسالت را در همه‌ي عالم مي‌گسترانند هر سالكي از طريق ولايت آنها با حقيقت رسالت ارتباط برقرار مي‌كند.

اهل لغت به اعتبار ديگر عترت را آب دهان بسيار شيرين و گوارا معنا كرده‌اند و يا به تعبيري عسل دانسته‌اند با توجه به اين تعبير كلام رسالت با شيريني ولايت جريان مي‌يابد گويا اگر شيريني ولايت نباشد كلام رسالت منقطع مي‌گردد.

پيامبر اكرم(ص) در حديث ثقلين فرموده‌اند: إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي‏...

در اين روايت پيامبر(ص) عترت را اهل بيت معرفي كردند اهل در زبان عرب به كسي گفته مي‌شود كه خانه را آباد مي‌كند.

حضرات معصومين چون بيت رسالت را با وساطت وجود نوري خويش آباد مي‌كنند و از ويراني و دگرگوني آن جلوگيري نموده‌اند اهل بيت رسول خدا ناميده مي‌شوند.
در رابطه با معنا و كاربرد كلمه‌ ثقل بايد بگوئيم شما اهل بيت ثقل هستيد و ثقل در معناي ركني محكم و استوار است شما و قرآن هر دو پايه‌هاي محكم رسالت پيامبريد.

گفته‌اند ثقل در حديث ثقلين به معناي جاسازي شده به كار رفته است. اين معنا از آن روست كه پذيرش اين دو (قرآن و عترت) با فطرت بشر سازگار است گويا عشق به آنها همراه انسان زاده شده است فقط ديده‌ي زيبابين و دل با بصيرت مي‌خواهد كه به جايگاه اين دو ثقل پي ببرد.

ناف ما بر مهر او ببريده‌اند        عشق او در جان ما آميخته‌اند

محبت اين دو ثقل در ظاهر از هم جدا و در حقيقت يكي مي‌باشند اين محبت از روز الست در نهاد بشر جاي گرفته است.

رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ درود و تحيتي به روان پاك شما معصومين

ما بحث رحمت را در فراز معدن الرحمه بيان شده اما جاي سؤال اين جاست كه آيا بيان اين جمله تأثيري در شأن معصومين دارد؟ آيا دعاي ما براي آنها كه كامل ترين جلوه‌ي خداوند سبحانند فايده‌اي دارد؟

رحمت در اينجا چند معني دارد:

1- الطاف خاص خدا كه منظور خود شما اهل بيت هستيد.

2- الطاف خاص خداوند در عالم تنها از طريق ائمه اطهار به افراد مي‌رسد

3- رحمت در اينجا به معناي دعا مي‌باشد زائر دعا مي‌كند كه خدا رحمت خاصش را بر شما نازل كند

شارحين زيارت جامعه 2مي‌فرمايند: معصومين از اين جهت كه قابليت افزوني رحمت را دارند اين دعاها در حق آنها مؤثر واقع مي‌شود و با اين دعاها قابليت وجوديشان به فعليت مي‌رسد.

وجود آنها فوق كمال بشري است و با دعاي ما مافوق بودن اين كمال به نمايش گذاشته مي‌شود اين دو نظر در رابطه با صلوات بر پيامبر و آل پيامبرص نيز بيان مي‌شود با تكرار هر بار صلوات كمال بي‌نهايت آنان بي‌نهايت‌تر مي‌شود و جلوه‌گري آنها در عالم آشكارتر مي‌گردد و موانع جلوه‌گريشان برطرف مي‌شود.

وجود حضرات معصومين بركة الله هستند يعني وجودي ماندگار و رشيد و كامل هستند زائر در اين فراز از خدا مي‌خواهد تا بركات وجودي حضرات معصومين را بيش از پيش به نمايش بگذارد و جلوه‌گرتر نمايد و بقاء و ظهور آنها را در عالم افزون‌تر كند اگر كسي خواهان آن است كه وجودي مبارك داشته باشد بايد با وجود مقدس ائمه‌ي اطهار پيوندي ناگسستني برقرار كند هر چه قابليت افراد بيشتر باشد رحمت و بركت ائمه اطهار آنها را بيشتر فرا مي‌‌گيرد.

ـــــــــــــــــ
1- بحار الانوار ج 25 ص 21

 

 هديه به پيشگاه مقدس حضرات معصومين صلوات






محتوای مرتبط