.

گزیده ای از کلاس آداب در قرآن (استاد گرامی خانم زهره بروجردی)       آداب ملاقات افراد با يكديگر در قرآن

* سوره مبارکه نمل ـ آیه 27

 « قَالَ سَنَنظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ »

«گفت‏ خواهيم ديد آيا راست گفته‏اى يا از دروغگويان بوده‏اى»

جریان خبر هدهد به سلیمان است.

زمانی که به ما خبری داده می شود و هیچ قرینه ای بر قبول آن نیست فوراً آن را قبول نکنیم،خبر واحد حجت نیست و نمی توان هر خبر را فوری مبنا قرار داد بلکه باید در اطلاعات تأمل داشت.

 

* سوره مبارکه قصص ـ آیه 25

«فَجَاءتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاء قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا فَلَمَّا جَاءهُ وَقَصَّ عَلَيْهِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»

«پس يكى از آن دو زن در حالى كه به آزرم گام بر مى‏داشت نزد وى آمد [و] گفت پدرم تو را مى‏طلبد تا تو را به پاداش آب‏دادن [گوسفندان] براى ما مزد دهد و چون [موسى] نزد او آمد و سرگذشت [خود] را بر او حكايت كرد [وى] گفت مترس كه از گروه ستمگران نجات يافتى»

جریان دختر شعیب و موسی و ملاقات پر برکتی است که بین آنها صورت گرفت.دختر شعیب به موسی گفت«إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ»

 از آداب ملاقات این است که لطف افراد را هیچ‌گاه فراموش نکرده و آن را بی‌پاسخ نگذاریم و بازگو کنیم مثلاً‌ لطفی را که کسی در حق من انجام داده در ملاقات با دیگری بیان کنم .

 

*سوره مبارکه قصص ـ آیه 24

 «فَسَقَى لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ»

«پس براى آن دو [گوسفندان را] آب داد آنگاه به سوى سايه برگشت و گفت پروردگارا من به هر خيرى كه سويم بفرستى سخت نيازمندم»

چنانچه در ملاقاتها کسی مضطر بود قبل از اینکه او اظهار نیاز کند ما نسبت به او خدمت‌رسانی داشته باشیم و منتظر درخواست او نباشیم.

 

*سوره مبارکه قصص ـ آیه 76 تا 79

فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنيَا يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ(79)

«پس [قارون] با كوكبه خود بر قومش نمايان شد كسانى كه خواستار زندگى دنيا بودند گفتند اى كاش مثل آنچه به قارون داده شده به ما [هم] داده مى‏شد واقعا او بهره بزرگى [از ثروت] دارد»

خداوند در آیه 79 می فرماید: مردم وقتی قارون را با زینت هایش می دیدند می گفتند ای کاش به ما نیز سرمایه‌ای به اندازه قارون داده می شد.

چنانچه فردی از تمول مالی برخوردار است نباید در ارتباط با دیگران همه موجودیش را عرضه کند و بلکه باید رعایت حال طرف مقابل خود را بکند نوعی فخرفروشی است.

 

*سوره مبارکه قصص ـ آیه 80

 «وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِّمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ»

«و كسانى كه دانش [واقعى] يافته بودند گفتند واى بر شما براى كسى كه گرويده و كار شايسته كرده پاداش خدا بهتر است و جز شكيبايان آن را نيابند»

آیه می فرماید: اهل علم به مجرد اینکه دیدند ثروت قارون توجه مردم را به خود جلب کرده به آنها هشدار دادند و گفتند وای بر شما پاداش‌های خدا قابل مقایسه با ثروت قارون نیست.

از آداب ملاقات این است که اگر در جمعی حضور داشتیم که تمام توجهشان به دنیا معطوف بود باید آنها را متوجه و متنبه کنیم تا از این فضا خارج شوند.

 

*سوره مبارکه احزاب آیه 28 تا 31

 «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ إِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا » (28)

«اى پيامبر به همسرانت بگو اگر خواهان زندگى دنيا و زينت آنيد بياييد تا مهرتان را بدهم و [خوش و] خرم شما را رها كنم»

«وَإِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا» (29)

«و اگر خواستار خدا و فرستاده وى و سراى آخرتيد پس به راستى خدا براى نيكوكاران شما پاداش بزرگى آماده گردانيده است»

يَا نِسَاء النَّبِيِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا(30)

«اى همسران پيامبر هر كس از شما مبادرت به كار زشت آشكارى كند عذابش دو چندان خواهد بود و اين بر خدا همواره آسان است»

وَمَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُّؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا(31)

«و هر كس از شما خدا و فرستاده‏اش را فرمان برد و كار شايسته كند پاداشش را دو چندان مى‏دهيم و برايش روزى نيكو فراهم خواهيم ساخت»

آیه در مورد نساء النبی است، قرآن می‌فرماید: شما مثل بقیه نیستید اگر مبادرت به کار زشتی کنید عذابتان دو برابر است و اگر اراده خیر کنید پاداشتان دو برابر است.

در ملاقاتها باید توجه افراد را به ارزشها و توانمندی‌هایشان جلب کرد و اراده متعالی آنها را فعال نمود اگر آنان از توانمندی‌های خود آگاه شوند متوجه می‌شوند که خطای آنان می‌تواند بیش از بقیه مخرب باشد به عبارتی دیگر ممکن است خطایی از شخصی صادر شود و بسیار قبیح نباشد امّا اگر همان خطا از این افراد صادر شود بسیار ناپسند است.

  

*سوره مبارکه سبأ ـ آیه 16 و 17

فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُم بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَى أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِيلٍ (16)

«پس روى گردانيدند و بر آن سيل [سد] عرم را روانه كرديم و دو باغستان آنها را به دو باغ كه ميوه‏هاى تلخ و شوره‏گز و نوعى از كنار تنك داشت تبديل كرديم»

«ذَلِكَ جَزَيْنَاهُم بِمَا كَفَرُوا وَهَلْ نُجَازِي إِلَّا الْكَفُورَ» (17)

«اين [عقوبت] را به [سزاى] آنكه كفران كردند به آنان جزا داديم و آيا جز ناسپاس را به مجازات مى‏رسانيم»

به افراد اجازه ناشکری ندهیم نه اینکه به آنها مستقیماً گفته شود ناشکری نکنید بلکه به آنها نعمتهایشان یادآوری شود.

 

*سوره مبارکه فاطرـ آیه 34

«وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ»

«و مى‏گويند سپاس خدايى را كه اندوه را از ما بزدود به راستى پروردگار ما آمرزنده [و] حق‏شناس است»

یکی از آداب ملاقات این است که افراد در ملاقات با همدیگر گزارش خوبی ها را بدهند نه کاستی‌ها. بهشتی ها هیچ گاه از مصیبت هایشان سخن نمی‌گویند بلکه گفته می‌شود الهی شکر که فلان مصیبت تمام شد.

             بگذرد این روزگار تلخ تر از زهر                    بار دگر روزگار چون شکر آيد

 قانونمان این است که در ملاقاتها معمولاً خبرهای ناخوشی به هم می دهیم اما ادب ملاقات این است  با دادن خبرهای خوش انرژی مثبت ایجاد کنیم و اگر کسی از وضعیت نامناسبی و یا از غصه‌ای سؤال کرد در جواب گفته شود الحمدلله که تمام شد و الان همه چیز خوب است.

 

*سوره مبارکه فاطرـ آیه 37

«وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَاءكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ»

«و آنان در آنجا فرياد برمى‏آورند پروردگارا ما را بيرون بياور تا غير از آنچه مى‏كرديم كار شايسته كنيم مگر شما را [آن قدر] عمر دراز نداديم كه هر كس كه بايد در آن عبرت گيرد عبرت مى‏گرفت و [آيا] براى شما هشداردهنده نيامد پس بچشيد كه براى ستمگران ياورى نيست»

در ملاقات ها شاکی نباشیم و گزارش ناخوشی هایمان را ندهیم.

آیه بیان می‌دارد جهنمی ها مادام ناله می‌کنند و گزارش ناخوشی‌های خود را  می دهند . بهشتی ها در همین عالم از سختی ها شکوه و شکایتی ندارند، در آخرت نیز چنان‌اند زیرا آخرت ادامه این دنیاست و هیچ موجودیت جدیدی در آخرت تأسیس نمی شود و کسی که در این عالم شاکی است در آخرت هم شاکی باقی می‌ماند.

 

*سوره مبارکه یس ـ آیه 27

 «بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ»

«كه پروردگارم چگونه مرا آمرزيد و در زمره عزيزانم قرار داد»

ادب دیگر ملاقات این است که خیرخواه دیگران باشیم هرچند دیگران اذیت خاصی نسبت به ما داشته باشند.

 

* سوره مبارکه یس ـ آیه 20

 «وَجَاء مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ»

«و [در اين ميان] مردى از دورترين جاى شهر دوان دوان آمد [و] گفت اى مردم از اين فرستادگان پيروى كنيد»

عبارت « يَا قَوْمِ » با زبانی نرم و ملاطفت است . در ملاقات ها باید زبان نرم داشته باشیم.

 

*سوره مبارکه محمد (ص) ـ آیه 29

 «أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ أَن لَّن يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغَانَهُمْ»

«آيا كسانى كه در دلهايشان مرضى هست پنداشتند كه خدا هرگز كينه آنان را آشكار نخواهد كرد»

در ملاقات ها کینه‌ای نسبت به یکدیگر نداشته باشیم چون این کینه در ارتباطات ظاهر می شود ممکن است در ابتدا پنهان بماند اما به یکباره رو می شود، باید از خدا بخواهیم در سینه‌مان کینه‌ای نباشد.

 

*سوره مبارکه حجرات ـ آیه 11

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن يَكُونُوا خَيْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن يَكُنَّ خَيْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ»

«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد نبايد قومى قوم ديگر را ريشخند كند شايد آنها از اينها بهتر باشند و نبايد زنانى زنان [ديگر] را [ريشخند كنند ] شايد آنها از اينها بهتر باشند و از يكديگر عيب مگيريد و به همديگر لقبهاى زشت مدهيد چه ناپسنديده است نام زشت پس از ايمان و هر كه توبه نكرد آنان خود ستمكارند»

 

در این آیه به سه ادب ارتباطات توجه شده: 1-یکدیگر را استهزاء نکنید و نگاهتان از بالا به پایین نباشد ، مثلاً گاهی کسی با اینکه مسن و پیر نشده اما گرفتار نسیان و فراموشی شده است، اگر این ضعف او را به او یادآوری کنیم نوعی بی‌ادبی است  و ممکن است ما نیز به سرعت گرفتار این مشکل شویم 2- عیب جویی نکنیم باید در برخورد با دیگران با خود عهد کنیم که توجه‌مان به کمالات آنها باشد نه به نواقصشان 3- در ارتباطات به یکدیگر نسبت‌های ناروا ندهیم، باید سعی کرد در ارتباطات از القابی استفاده شود که آزاردهنده نباشد. مثلاً از بکار بردن صفت وسواسی به کسی که اموراتش را  به آرامی انجام می‌دهد بپرهیزیم.

 

*سوره مبارکه حجرات ـ آیه 12

 «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ»

«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از بسيارى از گمانها بپرهيزيد كه پاره‏اى از گمانها گناه است و جاسوسى مكنيد و بعضى از شما غيبت بعضى نكند آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده‏اش را بخورد از آن كراهت داريد [پس] از خدا بترسيد كه خدا توبه‏پذير مهربان است»

در ملاقاتهایمان با دیگران از تجسس پرهیز کنیم . گاهی تجسس های ما ممکن است سبب حرام شود.

*سوره مبارکه طور ـ آیه 23

 «يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَّا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ»

«در آنجا جامى از دست هم مى‏ربايند [و بر سرش همچشمى مى‏كنند] كه در آن نه ياوه گويى است و نه گناه »

سعی کنیم سخنانمان فایده داشته باشد و از سخن لغو پرهیز کنیم. به یکدیگر نسبت گناه ندهیم تا سبب آزردگی‌خاطر شود و به ارتباطات صدمه‌ای وارد شود.

از آقای کوهستانی سوال کردند اثر لقمه حرام در زندگی چیست ایشان فرموده بودند فکر نمی کنم اثر حرف لغو کمتر از لقمه حرام باشد.

 

* سوره مبارکه مجادله ـ آیه 9

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَنَاجَيْتُمْ فَلَا تَتَنَاجَوْا بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُولِ وَتَنَاجَوْا بِالْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ»

«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد چون با يكديگر محرمانه گفتگو مى‏كنيد به [قصد] گناه و تعدى و نافرمانى پيامبر با همديگر محرمانه گفتگو نكنيد و به نيكوكارى و پرهيزگارى نجوا كنيد و از خدايى كه نزد او محشور خواهيد گشت پروا داريد»

در ملاقات با یکدیگر از نجوا پرهیز کنیم مگر در صورتی که هدف از نجوا اصلاح ذات البین باشد.

 نجوا کردن بستر خیال را برای دیگران باز می‌کند و مؤمنین را غصه دار می سازد.

 

*سوره مبارکه مجادله ـ آیه 11

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انشُزُوا فَانشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ»

«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد چون به شما گفته شود در مجالس جاى باز كنيد پس جاى باز كنيد تا خدا براى شما گشايش حاصل كند و چون گفته شود برخيزيد پس برخيزيد خدا [رتبه] كسانى از شما را كه گرويده و كسانى را كه دانشمندند [بر حسب] درجات بلند گرداند و خدا به آنچه مى‏كنيد آگاه است»

در ملاقاتها برای یکدیگر ارزش قائل باشیم مثلاً اگر کسی دیر وارد مجلسی شد نگوییم دیر آمده و از بلند شدن و جا دادن به او خودداری کنیم این امر به ارتباطات ضربه می‌زند در حالیکه اگر به احترام او برخیزیم و جایی در اختیارش بگذاریم نماد اعتباری است که برای او قائل هستیم. خداوند در این آیه می فرماید اگر چنین کنید من به شما رفعت مقامی و جایگاهی در دل مؤمنین می دهم.

 

* سوره مبارکه منافقون ـ آیه 1

 «إِذَا جَاءكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ»

«چون منافقان نزد تو آيند گويند گواهى مى‏دهيم كه تو واقعا پيامبر خدايى و خدا [هم] مى‏داند كه تو واقعا پيامبر او هستى و خدا گواهى مى‏دهد كه مردم دوچهره سخت دروغگويند»

در ملاقات با افراد پشت و رویمان یکی باشد، اگر در ظاهر کسی را تحویل می گیریم در پشت سر نیز او را قبول داشته باشیم. در واقع باید در ارتباطات تکلیفمان را با خود معلوم کنیم و اگر از کسی مکدر هستیم در مقابل او بیان کنیم نه پشت سر او. 

اللهم صل علي محمد و آل محمد و عجل فرجهم