.

شرح دعای زمان غیبت

جلسه چهارم

            

در آستانه ميلاد حضرت زهرا (س)‌ هستيم. به همين مناسبت چند روايت در مورد وجود مبارك ايشان نقل مي‌كنم:‌

پيامبر (ص) فرمودند: «‌و لو كان‏ الحسن‏ شخصا لكان‏ فاطمة، بل هي أعظم،»‌[1] « اگر همه زيبايي‌ها در يك وجود جلوه‌گر شود،‌ آن شخص فاطمه است، بلكه او از همه زيبايي‌هاي عالم عظيم تر و گسترده‌تر است. »‌

بنابراين حسن تمامي حسنات ما، منسوب به وجود مقدس حضرت زهراست.

  • روزي پيامبر (ص) دست حضرت زهرا (س) را گرفتند و فرمودند:‌ » مَنْ‏ عَرَفَ‏ هَذِهِ‏ فَقَدْ عَرَفَهَا وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْهَا فَهِيَ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَ هِيَ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ هِيَ قَلْبِيَ الَّذِي بَيْنَ جَنْبَي‏ »‌ [2] « هر كس فاطمه را مي‌شناسد كه نسبت به او معرفت دارد، و هر كس نمي‌شناسد بداند فاطمه دختر محمد است، او قلب و روح من است. »‌

طبق كلام الله مجيد، قرآن بر قلب پيامبر (ص) نازل شده است، و پيامبر (ص) مي‌فرمايد:‌ » فاطمه قلب من است. »‌

بايد فرودگاه از آنچه درش فرود مي‌آيد وسيع‌تر و بزرگ‌تر باشد. وجود فاطمه (س) دائم محل نزول جبرئيل و فرود آمدن آيات الهي است، و اين امر نشاني از گستردگي بي‌انتهاي وجود زهرا (س) است.

  • پيامبر (ص) فرمودند: خداي سبحان علم را در عالم‌ توزيع كرد و اصل علم به فاطمه (س) داده شد.

ما هميشه بر اين باور بوديم كه تغذيه علمي اهل ايمان به واسطه وجود مقدس اميرالمؤمنين (ع) صورت مي‌گيرد. زيرا امام صادق (ع) « اميرالمؤمنين (ع)‌» را « اطعام كننده مؤمنين » معنا كرده بودند.

( «امير » را از ريشه « مير » در نظر گرفته بودند نه از « امر » )

در اين روايت ، از پيامبر (ص) آموختيم كه وجود مبارك حضرت زهرا (س) جلوه‌گاه علم خداست. پس هر زمان كه سراغ دختر پيامبر مي‌رويم، با معارفي خاص پذيرايي مي‌شويم، زيرا معارفي نزد اوست كه در جاي ديگري فرود نمي‌آيد.

  • در روايتي ديگر نقل است كه در بهشت هر زمان كه فاطمه (س) مي‌خندد، نور خاصي ايجاد مي‌شود كه به چشم همه اهل بهشت مي‌آيد. »‌

از سوي ديگر هر گاه حضرت زهرا (س) در محراب عبادت مي‌ايستاد، نوري ساطع مي‌شد كه به تمام خانه‌هاي مدينه مي‌رسيد، كه بسياري از يهوديان به واسطه همين نور مسلمان شدند.

از مادر آسمانيان تمّنا مي‌كنيم ياريمان كند قبله دلمان در شعاع عبادات او قرار گيرد، تا از نورانيّتي خاص بهره‌مند شويم.

مي‌خواهيم زندگي و بندگي‌مان به گونه‌اي باشد كه لبخند رضايت بر لب‌هاي او بنشاند، و از خنده او نوري علوي به عرصه حياتمان روانه شود.

رسم است كه فرزندان براي روز مادر، هديه‌اي تقديم مي‌كنند، و مي‌كوشند تا چيزي كمياب، ارزشمند و مورد پسند مادر، به او پيشكش نمايند.

امروز براي شادي دل زهرا (س) مي‌خواهيم به او وعده دهيم در اين عالم كه همه مشغول روزمرگي‌هاي خود هستند، هر روز بر سر راه پسرش بنشينيم و چشم انتظارش باشيم.

به عنوان هديه روز مادر، مي‌خواهيم بنا بگذاريم تا روزانه دقايقي را به خلوت با « ابن الزهرا » اختصاص دهيم، او را حاضر و ناظر بدانيم و نهايت ادب را در ارتباط با او رعايت كنيم. دقايقي از روزمان تنها با بقية الله بگذرد و هيچ بيگانه‌اي را به حريم فكر و دلمان راه ندهيم. انشااله

طالع اگر مدد كند، دامنش آورم به كف

زهرا (س) امة‌الله است، كنيز خداست. او به چيزي نياز ندارد.

هيچ چيز بيش از قرار گرفتن در صف عاشقان و منتظران مهدي (عج) ، حضرت زهرا (س) را راضي و مسرور نمي‌كند.

و ما بر آنيم تا در مسير عشق و ارادت، چشم انتظاري و خدمت، و كسب روز افزون معرفت حضرت ولي عصر (عج) گام برداريم.

  • اميرالمؤمنين (ع) مي‌فرمايند: « سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُولُ‏ أَنَا وَ عَلِيٌّ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ لَحَقُّنَا عَلَيْهِمْ أَعْظَمُ مِنْ حَقِّ أَبَوَيْ وِلَادَتِهِمْ فَإِنَّهَا نُنْقِذُهُمْ‏ إِنْ‏ أَطَاعُونَا مِنَ النَّار »‌[3]

« حقي كه ما بر گردن شما داريم از حق والدينتان خيلي بيشتر است، اگر مطيع ما باشيد شما را از آتش نجات مي‌دهيم. »‌

اگر بيشترين ميزان محبت و خدمت را نسبت به والدينمان داشته باشيم، نمي‌توانند آتش را از ما دور كنند.

امّا امام (ع)‌ مي‌فرمايد:‌ اگر در مسير  اطاعت او گام برداريم، قطعاً ما را از آتش فراق، قهر و غضب ، و معصيت دور نگه مي‌‌دارد.

فقال: من صلي مراءاة الناس فهو مشرك، و من زكي مراءاة الناس فهو مشرك، و من صام مراءاة‌ الناس فهو مشرك، و من حج مراءاة الناس فهو مشرك، و من عمل عملا مما أمر الله به مراءاة الناس فهو مشرك، و لا يقبل الله عمل مراء. »‌[4]

  • خداي سبحان در آيه 110 سوره مباركه كهف مي‌فرمايد: « فَلْيَعْمَلْ‏ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً »‌

امام صادق (ع)‌در تفسير اين آيه مي‌فرمايند:‌ »‌ العمل الصالح، معرفة الائمه »  « منظور از عمل صالح، معرفت امام است. »‌

معرفة‌ الامام، همان عمل صالحي است كه ما را از خواب غفلت بيدار مي‌كند، تا نگذاريم مانعي بين ما و محبوب ايجاد شود، و موجب فراق ما از او گردد.

  • در ذيل آيه 20 سوره مباركه شوري « مَنْ‏ كانَ‏ يُرِيدُ حَرْثَ‏ الْآخِرَةِ »‌ « هر كس كشتزار آخرت را بخواهد، آن را برايش زياد مي‌كنيم »‌،،، امام صادق (ع) مي‌فرمايند:‌ » كشتزار آخرت، معرفة‌ اميرالمؤمنين و الائمه (ع)‌ است. »‌[5]

شناختي كه از امام (ع) در اين دنيا نصيب ما مي‌شود، در آخرت برداشتي مافوق تصور را به دنبال دارد. معرفت ما نسبت به امام محصولي است كه در آخرت به صورتي خاص، افزون مي‌شود.

  • امام علي (ع) مي‌فرمايد: «أَنَّ النَّبِيَّ ص أَخَذَ بِيَدِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ قَالَ‏ مَنْ‏ أَحَبَّنِي‏ وَ أَحَبَ‏ هَذَيْنِ‏ وَ أَبَاهُمَا وَ أُمَّهُمَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ كَانَ مَعِي فِي دَرَجَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ.»‌[6] « رسول الله (ص) دست حسن و حسين (ع) را گرفت و فرمود: هر كس مرا دوست داشته باشد و نسبت به اين دو و پدر و مادرشان محبت داشته باشد روز قيامت با من هم درجه است. »‌

اين كلام، حاكي از اين است كه محبت و معرفت حضرات معصومين (ع) وجود فرد را گسترده مي‌كند، آنقدر كه مي‌تواند تا اوج پاكي‌ها و نيكي‌ها برسد، تا بي‌نهايت پيش رود و با رسول اكرم (ص) هم درجه شود.

از سوي ديگر ، كسي كه در بهشت معيّت با پيامبر (ص) نصيبش شود، مطمئناً در اين عالم هم از او دور نيست. چنين فردي در زندگي دنيائيش هم به وجود مقدس حضرت رسول (ص) نزديك است، و اين قرب موجب قوت‌اش مي‌شود، قوّت فكر ، قوّت روح و حتّي قوّت جسم.

بنابراين محبت و معرفت توانمندي‌هاي خاصّي نصيب انسان مي‌كند كه موجب موفقيت او در امور مختلف مي‌شود.

  • خداوند در آيه 69 سوره مباركه يونس مي‌فرمايد:‌ « أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ‏ عَلَيْهِمْ‏ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏ »‌ امام صادق (ع) در ذيل اين آيه فرمودند:‌ » طُوبَى‏ لِشِيعَةِ قَائِمِنَا الْمُنْتَظِرِينَ‏ لِظُهُورِهِ فِي غَيْبَتِهِ وَ الْمُطِيعِينَ لَهُ فِي ظُهُورِهِ أُولَئِكَ أَوْلِيَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ‏ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏ »‌[7] « خوشا به حال شيعيان قائم ما كه در دوره غيبتش چشم انتظار او هستند و در زمان ظهورش، گوش به فرمان او. آنها همان اولياء‌الله هستند كه نه نگران ( آينده ) هستند و نه غم و اندوه ( گذشته ) را دارند. »‌

انساني نابينا، ناشنوا و لنگ را كه هيچ كارآيي ندارد تصور كنيد. اگر به چنين فردي مقام و موقعيتي خاص داده شود كه در آن پست بتواند كارآيي ويژه و ممتازي داشته باشد. هر روز و هر ساعت عمرش ممنون كسي است كه به واسطه او به اين مقام رسيده است.

در اين عالم خاك چشمان ما از ديدن حقايق نابيناست و گوشهاي ما ناشنوا، پاهايمان از قدم نهادن در مسير بندگي لنگ است و دستهامان در خدمت گذاری خدای سبحان، ناتوان.

امّا اگر در دوران غیبت صادقانه انتظار فرج را داشته باشیم به موقعیت و منزلتی دست می‌یابیم که عنوان « ولی خدا »‌ به ما داده می‌شود. گویا انتظار، کیمیایی است که مس وجود ما را طلا می‌کند.

  • سوره مبارکه احقاف آیه 13 : « إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ‏ ثُمَ‏ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»‌ « کسانی که گفتند:‌ مربی ما خدا است و در این راه استقامت ورزیدند نه خوف و ترسی دارند، و نه غم و اندوهی. »

شخصی از امام صادق (ع) معنای این آیه را پرسید، حضرت فرمودند:‌ » اسْتَقَامُوا عَلَى‏ الْأَئِمَّةِ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ»[8]  «‌منظور کسانی هستند که بر ائمه پایدار ماندند. »

بالاترین پایداری، استقامت در دوران غیبت است. زیرا افراد به امامی که او را ندیده‌اند ایمان دارند، و بدون رؤیت او، به وجود مقدسش عشق می‌ورزند. و این اوج استقامت در ولایت است.

رهاورد این پایداری، حیاتی است سراسر آرامش و لذّت. زیرا پایداران در ولایت و امامت نه از بابت آینده‌‌شان نگران هستند و نه از گذشته‌شان غصه و اندوهی به دل دارند.

  • امام صادق (ع) می‌فرماید:‌ «‌وَ مَا مِنْ‏ مُؤْمِنٍ‏ يُعِينُ‏ مُؤْمِناً مَظْلُوماً إِلَّا كَانَ لَهُ أَفْضَلُ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَ اعْتِكَافِهِ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَنْصُرُ أَخَاهُ وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى نُصْرَتِهِ‏ إِلَّا نَصَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ.»[9]

« هیچ مؤمنی نیست که مؤمن مظلومی را یاری کند، مگر اینکه برایش از یک ماه روزه و اعتکاف در مسجد الاحرام بافضیلت‌تر و بالاتر است. و هیچ مؤمنی نیست که به برادرش کمک کند در حالی که قادر به نصرت او باشد، مگر اینکه خداوند در دنیا و آخرت او را یاری نماید. »

وجود مقدسی در این عالم است که در رأس مؤمنین قرار دارد. هم مؤمن است و هم مظلوم، هم مؤمن است و هم تنها، هم مؤمن است و هم عالم، هم مؤمن است و هم سیّد ، .... انسان کاملی است که حقوق فراوان به گردن ما دارد. اگر یاری‌اش نکنیم ، در زندگی از امدادهای الهی محروم می‌شویم و از نصرت خدا بی‌نصیب می‌مانیم.

امّا اگر ناصرش باشیم، خداوند هم ناصر ما می‌شود و امور دنیوی و اخروی‌مان به سهولت و آسانی می‌گذرد.

 برای یاری‌اش باید او را بشناسیم، دعاگویش باشیم و برای جلب رضایتش در خدمت شیعیان و منتظرانش قرار گیریم.

***

در ادامه بررسی دعای زمان غیبت (اللَّهُمَ‏ عَرِّفْنِي‏ نَفْسَكَ‏ ) چند فراز دیگر را مرور می‌کنیم. « أَبْرِزْ يَا رَبِ‏ مُشَاهَدَتَهُ‏ » « خدایا ! مشاهده او را آشکار فرما. »

مشاهده از باب مفاعله است، و مفهوم دو طرف بودن کار را می‌رساند.

از خدای متعال درخواست می‌کنیم هم ما به چشم امام زمانمان بیاییم، و هم چشم دلمان باز شود و به شهود او برسیم.

امام عصر (عج) عشاق بسیاری دارد، می‌خواهیم در خیل عاشقان و منتظران، ما هم به چشم حضرت بیاییم.

از سوی دیگر در عالم مادّه امور متعدد و متنوعی هست که می‌تواند برای ما جاذبه‌های خاصی داشته باشد. می‌خواهیم در این بازار شلوغ دنیا چیزی غیر از مولا ما را به خود مشغول نسازد و تنها امام (ع) از ما دلبری کند.

«‌وَ ثَبِّتْ‏ قَوَاعِدَهُ‏ » «‌قواعد ظهورش را تثبیت کن. »

خدایا !‌ می‌خواهیم «ولی»‌ات در دلمان ظهوری بی‌غیبت داشته باشد، و قواعد ظهورش در دل همه عالم تثبیت شود.

«وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ‏ تَقَرُّ عَيْنُنُا بِرُؤْيَتِهِ » و ما را در شمار کسانی قرار ده که چشمشان به دیدار او قرار گیرد.»

قرار  عین، یعنی نگاه تنها به او معطوف باشد و کس دیگری غیر از او به چشممان نیاید.

حتی کمالات، فضائل و اعمال صالحمان نظرمان را به خود جلب نکند.

خدایا! ما را از کسانی قرار ده که چشمانشان به چشم مولایشان آرام و قرار پیدا می‌کند.

«‌ وَ أَقِمْنَا بِخِدْمَتِهِ‏ » « ما را به خدمت او قائم بدار. »

نمی‌گوییم « واجعلنا من خدمه » « ما را از خادمان او قرار ده. » ،،، بلکه از خداوند می‌خواهیم قیام به خدمت حضرت را نصیبمان کند، و دائم قائم باشیم.

قیام به خدمت، خیلی امتیازات دارد.

کسی که خادم است، مولایش همه نیازهای او را تأمین می‌کند و نمی‌گذارد حوائجش را از کس دیگری درخواست نماید.

کسی که خادم است، دائم در محضر مولایش حاضر می‌شود، مولایی که دیگران تمنّای یک لحظه دیدار او را دارند.

کسی که خادم است، نزد مولایش اعتبار و آبرو دارد. می‌داند اگر درخواستی را مطرح کند یا برای کسی وساطت نماید، ارباب دست رد به سینه‌اش نمی‌زند.

«وَ أَقِمْنَا بِخِدْمَتِهِ‏ » یعنی می‌خواهیم دائم در خدمت دین و شریعت باشیم، در خدمت قرآن و عترت قرار گیریم، نه در خدمت هوی و هوس.

«وَ تَوَفَّنَا عَلَى مِلَّتِهِ » « ما را بر آیین و روش او بمیران»

خدایا ! مرگمان را به گونه ای قرار ده که مورد پسند او باشد.

«وَ احْشُرْنَا فِي زُمْرَتِهِ » « در قیامت در زمره او محشور شویم.»

در روزی که مردم «كَالْفَراشِ‏ الْمَبْثُوث‏» « ملخ‌های پراکنده » هستند، و متحیر به هر سو می‌روند، منتظرین حضرت مهدی (عج) می‌‌دانند مأوایشان کجاست. در آن روز حیرت و وحشت، می‌روند و در کنار امامشان قرار می‌گیرند.

«اللَّهُمَّ أَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمِيعِ مَا خَلَقْتَ وَ بَرَأْتَ وَ ذَرَأْتَ وَ أَنْشَأْتَ وَ صَوَّرْتَ» « خدایا! او را در پناه خود قرار بده از شر تمام مخلوقات و موجوداتی که در عالم پراکنده‌اند، و همه آفریده‌ها ، وایجاد شده‌ها و صورت‌ها. » این عبارت یک تعین در وجود ما دارد و یک تعین در عالم آخرت.

« مِنْ شَرِّ جَمِيعِ مَا خَلَقْتَ » در وجود خود ما اگر شروری باشد،‌ امام زمانمان را آزار می‌دهد، اگر زبان نیشدار و گزنده‌ای داشته باشیم، در وجودمان عقربی داریم که اماممان را اذیت می‌کند، اگر بنا به خصائص نازیبای دیگری سگ و خوک و ... در وجودمان جای گرفته باشد، حضرت را رنجیده خاطر می‌کند.

«ذَرَأْتَ» : منظور هم «مخلوق» است و هم چیزهای پراکنده.

گاهی در وجود ما باد و بودهایی است که همچون غبارهای پراکنده درون ما را فرا می‌گیرد. گرد و غبار منیّت‌های ما حضرت را آزار می‌دهد. از خدای سبحان می خواهیم تا نگذارد برای خود وجودی خاص قائل شویم و از این رهگذر به ساحت اماممان لطمه وارد کنیم.

«بَرَأْتَ» : به تراشیه اولیه « برأ » می‌گویند.

گاهی تراشکاری‌های نازیبائی می‌کنیم، مانند نیتی که از دل می‌گذرانیم یا فکری که در ذهنمان می‌پرورانیم.

خدایا !‌یاریمان کن بد فکر و بد نیّت نباشیم تا موجب اذیت حضرت نشویم.

«أَنْشَأْتَ وَ صَوَّرْتَ»: ما دائم درون خود مشغول ساخت  پرداخت هستیم، یا تصویرسازی‌های متعدد داریم. اگر با اموری مانند حسادت، صورتی نازیبا بسازیم، با آن تصویر باطنی به اماممان آسیب می‌زنیم. زیرا حضرت علاوه بر ظاهر، باطن ما را هم مشاهده می‌کنند.

«وَ احْفَظْهُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ فَوْقِهِ وَ مِنْ تَحْتِهِ بِحِفْظِكَ الَّذِي لَا يَضِيعُ» «‌او را حفظ کن از پیش رو، پشت سر، از راست و چپ، از بالا و پایین» با آن گونه حفاظتت که هر که را با آن حفظ کره ضایع نشد. »

( توضیحات این فراز قبلاً در عبارات مشابه ذکر شده است. )

«وَ احْفَظْ فِيهِ رَسُولَكَ وَ وَصِيَّ رَسُولِكَ» « خدایا ! پیامبرت و امیرالمؤمنین (ع) را که وصی پیامبر است در امام زمان حفظ کن. »

خدایا ! رسالت پیامبر (ص) و ولایت علی (ع) در وجود مقدس حضرت محفوظ بماند و در کل عالم منتشر شود.

می‌خواهیم امام عصر (عج) رابه گونه‌ای بشناسیم که در پرتو ارتباط با او شریعت وولایت در زندگیهایمان راه یابد. نه اینکه او را تنها مرجعی برای اضطرار و صحنه‌های سخت زندگیمان قرار دهیم.

بناست تا وجود مقدس او واسطه‌ای برای محمدی شدن و علوی شدن ما باشد، نه صرفاً برای دفع هم و غم‌هایمان.

مولای من!

تمنایم این است که با عنایت شما در سایه سار نخل رسالت و ولایت جای گیرم، جرعه نوش جام محبت و معرفتتان باشم، و در معیت شما روزگار بگذرانم.

اگر این آرزو محقق شود، دیگر سختی‌های زندگی موجب غم و اندوهم نخواهد شد.


گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم

چه بگویم که غم از دل برود چون تو بیایی



[1] عوالم العلوم، ج 11 ، ص 127

[2] بحارالانوار، ج 43 ، ص 54

[3] بحارالانوار، ج 23 ، ص 259

[4] البرهان في تفسير القرآن ، ج 3 ، ص 690

[5] كافي ، ج 4 ، ص 371

[6] بحارالانوار، ج 23 ، ص 116

[7] بحارالانوار، ج 52 ، ص 150

[8] کافی ، ج 1 ، ص 420

[9] بحارالانوار، ج 71 ، ص 311

تعجيل در فرج بقية الله الاعظم عجل الله تعالي فرجه الشريف صلوات