.

در محضر امام رئوف ( استاد محترم سركار خانم زهره بروجردي)                                                جلسه 40

حضرت در رابطه با عوام مردم مي‌فرمايند:[1] « و العامة اسم مشتق من العمى‏» عموم جامعه (عامه) اسمي است كه از عَمي مشتق شده است هر چند كه در ظاهر عامه از عَمَّ مشتق شده، امّا حضرت مي‌فرمايند:‌ از عَمي به معناي نابينائي، ‌كوري مشتق شده است اين تعبير، تعبير عجيبي است به فرموده امام رضا (ع)‌ عوام مردم نابينا هستند و بصيرتي ندارند، جاهل‌اند و حقيقت را درك نمي‌كنند.

در همين جا عرض مي‌كنيم وقتي انسان وارد وادي محبّت اهل بيت مي‌شود به فرموده‌ي امام رضا (ع)‌ از كوري و از جهل و نابينائي جدا مي‌شود محبّت اهل بيت در هر دلي جاي بگيرد آن دل را از انحراف به دنيا دور مي‌كند.

در روايات فراواني مطرح شده علم نوري است كه قيامت فرد با آن نور نجات مي‌يابد ممكن است كسي ظاهراً عالم باشد اما علمش او را از كوري نجات نبخشد زيرا علم او علمي است كه  براي قيامتش تأثيري ندارد و نوري فرا رويش نمي‌گذارد.

امام رضا (ع)‌ مي‌فرمايند[2]:‌ « مَنْ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَيْت حَشَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى آمِناً يَوْمَ الْقِيَامَة‏ » « اگر كسي حبّ ما اهل بيت را داشته باشد در روز قيامت در امنيت محشور مي‌شود حبّ از ماده‌ حَبّ (دانه) است كه در دل خاك مي‌رويد،‌ محبت ، پيوست قديمي به اهل بيت (ع)‌ است و نتيجه حبّ به اهل بيت (ع) تبعيت از آنهاست. «حَشَرَهُ اللَّهُ آمِناً يَوْمَ الْقِيَامَة » « قيامت روزي است كه همه جزع و فزع دارند همه نگران‌اند امّا حبّ اهل بيت امنيت حقيقي را براي فرد ايجاد مي‌كند.

قرآن مي‌فرمايد:‌ «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏» [3]

« آگاه باشيد(دوستان و) اولياى خدا، نه ترسى دارند و نه غمگين مى‏شوند.»

روايت نشان مي‌دهد درون‌ مايه‌‌ي ‌حبّ به اهل بيت (ع)‌ اقتدا و تبعيت از آنهاست و ثمره‌ي تبعيت امنيت در قيامت است قيامت روزي است كه عرصه‌هاي مختلف دارد، كتاب،‌ ميزان، صراط، عقبات مختلف، امّا حب به اهل بيت (ع)‌ توشه‌ي همه‌ي اين عقبات را فراهم مي‌كند و  صحنه‌ي قيامت محب را به طور كامل تأمين مي‌كند.

در روايت ديگر حضرت مي‌فرمايند:‌

مَنْ ضَمِنَ‏ لِي‏ وَاحِدَةً ضَمِنْتُ لَهُ أَرْبَعَةً- يَصِلُ رَحِمَهُ فَيُحِبُّهُ أَهْلُهُ وَ يُوَسَّعُ عَلَيْهِ فِي رِزْقِهِ- وَ يُزَادُ فِي أَجَلِهِ وَ يُدْخِلُهُ اللَّهُ فِي الْجَنَّةِ الَّتِي وَعَدَهُ. صحیفه امام رضا ع ص 56

اگر كسي براي من يك كار انجام دهد و ضامن آن شود من براي او چهار كار انجام مي‌دهم و ضامن آن مي‌شوم «ضَمِنَ لِي وَاحِدَةً ضَمِنْتُ لَهُ أَرْبَعَة» كاري كه حضرت از مخاطبين درخواست انجام آن را دارند «يَصِلُ رَحِمَه‏» صله‌ي رحم است رحم در روايات به دو معنا بكار رفته است :

يك معناي ظاهري و يك معناي باطني،

معناي ظاهري:‌ شامل روابط سببي و نسبي مي‌شود.

حضرت مي‌فرمايند:‌ با نزديكان خود ارتباط خوب و مناسبي داشته باشيد به عبارتي حقوق مربوط به آنان را رعايت كنيد حق پدر، حق مادر، حق اجداد پدري و مادري امّا رحم در معناي باطني و حقيقي وجود مقدس اهل بيت (ع)‌ هستند.

پيامبر اكرم (ص) در روايتي مي‌فرمايند:‌ «أَنَا وَ عَلِيٌّ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّة» « من و علي پدران اين امتيم»

ابوعلي سينا بر مبناي همين روايات مي‌گويد:‌ اُمّ عالم وجود مقدس حضرت فاطمه (س) است و علامه اميني مي‌فرمايند:‌ همه كس مي‌توانند حضرت فاطمه (س)‌ را مادر صدا كنند.

با توجه به اين روايت و سخن ابوعلي سينا و علامه اميني، پدر و مادر معرفتي و باطني همه افراد وجود مقدس پيامبر (ص) و اميرالمؤمنين (ع)‌ و حضرت زهرا (س) هستند بايد پيش از آنكه صله رحم نسبت به اقوام سببي و نسبي صورت بگيرد نسبت به ائمه‌اطهار (ع)‌ صله رحم داشته باشيم. زيرا وجود مقدس اهل بيت (ع)‌ از خود فرد به او نزديكترند.

قرآن در سوره‌ي مباركه‌ي احزاب آيه 6 مي‌فرمايد:‌

«النَّبِيُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْضٍ في‏ كِتابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُهاجِرينَ إِلاَّ أَنْ تَفْعَلُوا إِلى‏ أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُورا»

« پيامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است؛ و همسران او مادران آنها[ مؤمنان‏] محسوب مى‏شوند؛ و خويشاوندان نسبت به يكديگر از مؤمنان و مهاجران در آنچه خدا مقرّر داشته اولى هستند، مگر اينكه بخواهيد نسبت به دوستانتان نيكى كنيد(و سهمى از اموال خود را به آنها بدهيد)؛ اين حكم در كتاب(الهى) نوشته شده است.»

البته با توجه به روايت امام رضا (ع) در رابطه با صله‌ي رحمي كه حضرت از مردم طلب مي‌كنند بايد بگوئيم: هيچ كس دراين عالم توانايي رعايت و پرداخت حقوق حضرات معصومين (ع)‌ را ندارد زيرا وجود مقدس ائمه‌اطهار (ع)‌ جلوه‌ي تام خداي سبحانند همچنان كه در عالم هيچ كس نمي‌تواند حق بندگي حضرت حق را به جا آورد نمي‌توانند حق امام را رعايت كنند و حضرات معصومين (ع) چون خود از اين حقيقت آگاهند از اين رو آنان در روايات فراواني حقوق امام را متذكر مي‌شوند.

امام صادق (ع) در روايتي مي‌فرمايند:‌ «كُونُوا لَنَا زَيْناً، وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْنَا شَيْنا» «مايه‌ي زينت ما باشيد، نه مايه‌ي عيب ما. »

 

آنكس كه توفيق رعايت كردن حقوق اهل بيت (ع) نصيبش مي‌شود زينت اهل بيت است در غير اين صورت مايه‌ي شرمندگي آنان را فراهم ساخته است.

امّا آن چهار چيزي كه امام در مقابل صله رحم ضمانت مي‌كند «فَيُحِبُّهُ اللَّهُ تَعَالَى‏»‌ « خدا او را دوست دارد اولين ضمانت حضرت ضمانت عجيبي است صله رحم چنان در روند زندگي فرد مؤثر است كه بنده معشوق خدا و خدا عاشق او گردد در طول زندگي حضرات معصومين (ع) كمتر موردي ديده مي‌شود كه آنان از مردم چيزي طلب كنند مگر محبت اهل بيت (ع)‌ را،‌ پيامبر (ص) در زمان رحلت خويش چنين فرمودند:‌ «انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله وعترتی ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا بعدی: کتاب الله فیه‌الهدی والنور حبل ممدود من السماء الی الارض وعترتی اهل بیتی وان اللطیف الخبیر قد اخبرنی‌انهما لن یفترقا حتی یردا علی الحوض وانظروا کیف تخلفونی فیهما»

«من در میان شما دو امانت نفیس و گرانبها می‌گذارم یکی کتاب خدا قرآن و دیگری عترت و اهل بیت خودم. مادام که شما به این دو دست بیازند هرگز گمراه نخواهید شد و این دو یادگار من هیچ گاه از هم جدا نمی‌شوند.»

پيامبر (ص) در حديث ثقلين مردم را به دو امر دعوت مي‌كنند:

* حفظ كتاب الله (قرآن) و عترت [حضرات معصومين (ع)‌ ]

اگر روايات و توضيحات را كنار بگذاريم پيامبر (ص) به محبت اهل بيت (ع)‌ اشاره مي‌كند و امام رضا (ع)‌ به صله‌ي رحم، و اگر ارحام را حضرات معصومين (ع) بدانيم، پيامبر (ص) حتي زمان مرگ دغدغه‌ي اهل بيت را داشته‌اند زيرا بارها قبل از وفات در ميان جمع‌ گفته‌اند:‌  « اگر كسي فاطمه(س) را دوست داشته باشد مرا دوست دارد و هر كه مرا دوست داشته باشد خدا را دوست دارد و هركه خدا را دوست داشته باشد خدا هم او را دوست دارد.

«وَ يُوَسِّعُ عَلَيْهِ رِزْقَه‏»‌ « خداوند رزق او را توسعه مي‌بخشد » صله‌ي رحم روزي بنده را افزايش مي‌دهد اين روزي اعم از روزي مادي و معنوي است. صله رحم اگر در همين معناي ظاهري بكار رود سبب افزايش روزي است و اگر ارحام را اهل بيت (ع)‌ معنا كنيم خواهيم گفت:‌ دوستي و ارتباط نزديك با اهل بيت (ع)‌ سبب افزايش روزيهاي معنوي و مادي مي‌شود يعني اثر سرسپردگي در مقابل ارحام حقيقي سبب مي‌شود كه در گوشه گوشه زندگي فرد بركت خاصي جاري ‌شود. بركت در وقت، توفيق طاعت، توفيق ترك معصيت و انواع خيرات به او برسد.

«وَ يَزِيدُ فِي عُمُرِهِ» خداوند عمر او را افزايش مي‌دهد اگر كسي اهل صله رحم باشد خدا عمر مباركي به او عطا مي‌كند به يقين سخن حضرت از طولاني بودن عمر ظاهري فراتر است زيرا چه بسيار عمرهايي كه در گناه و معصيت سپري مي‌شود عمر زماني ارزشمند است كه قيامت فرد را تأمين كند اضافه شدن به عمر مي‌تواند اضافه‌ي طولي نباشد بلكه عرض عمر بنده افزايش يابد زندگي بعضي از بزرگان و شهداء دليل واضحي بر اين توضيح است آنان با وجود طول عمر كوتاه ولي براي هميشه در تاريخ جاودان شدند.

«وَ يُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ الَّتِي وَعَدَه‏» « خداوند وارد بهشت مي‌كند كسي را كه صله رحم مي‌كند.»

ظاهر اين ضمانت به آخرت بنده باز مي‌گردد در حالي كه حضرات معصومين (ع) وعده‌‌هاي محقق الوقوع مي‌دهند و عده‌اي كه هم در دنيا قابل اجراست و هم در آخرت اگر بهشت را فضايي بدانيم كه آرامش و طمأنينه بر آن حاكم است و هر كس از ورود به آن احساس رضايت و خشنودي مي‌كند و مردم مي‌كوشند تا روزي به بهشت دست يابند همان بهشتي،‌ كه قرآن از آن سخن مي‌گويد كه جويهايي روان و فضايي سبز و درختاني پر ميوه ... دارد.

در حالي كه غافل از اين نكته‌اند رسيدن به چنين مكاني اگر همراه با آرامش و طمأنينه قلبي باشد بهشت است و در غير اين صورت بهشت بي‌معناست ( بهشتي كه اهل دل از آن سخن مي‌گويند‌ و منتظرند تا در قيامت به آن دست يابند بهشت وصال به حق است نه آن بهشتي كه مردم در انتظار آنند. )

با اين توضيح كوتاه اگر بهشت را فضاي امن و آرامش و طمأنينه بدانيم در همين دنيا رسيدن به فضاي بهشتي غير ممكن نيست، صله‌رحم یکی از راه‌های رسیدن به بهشت آرامش است و فرد را از نگرانی‌های بی‌ثمر و دل‌مشغولی‌های بي‌فايده مي‌رهاند آن كس كه در همين عالم زندگي كند و توكلش بر حق باشد و چيزي او را به غير حق به خود مشغول نكند در بهشتي زندگي مي‌كند كه وعد‌ه‌ي آن در روایت آمده است.

پس مي‌‌توان گفت:‌ صله رحم هم بنده را محبوب حق مي‌كند هم روزيهاي معرفتي او را افزايش مي‌دهد هم گستردگي و بركت به عمرش مي‌بخشد و چون اين سه فراهم گردد به بهشت آرامش و طمأنينه مي‌رسد تا در آن بهشت فقط بندگي كند و تسليم باشد.

 



[1] كتاب مسند الامام رضا (ع)‌ ،ج 1، صفحه302

[2] در عيون الاخبار امام رضا (ع)‌ ، ج2 ، صفحه‌ي 58

[3] سوره‌ي مباركه‌ي يونس، آيه 62

 هدیه به پیشگاه مطهر امام رضا علیه السلام صلوات