.

 

 

چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره (استادگرامي خانم زهره بروجردي)    جلسه 2(السلام عليكم يا اهل بيت النبوه و موضع الرساله)

 

 «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » قبل از آنكه به توضيح اين فراز بپردازيم بايد بگوئيم هر گاه انسان خداي سبحان را با اسمي صدا مي‌زند، نياز خاصي را همراه آن اسم مطرح مي‌كند، مثلاً اگر حضرت حق را با عنوان «يا شافي» صدا مي‌زند درمانِ درد مي‌طلبد و چون خدا را «يا رزاق» بخواند طلب روزي مي‌كند و اگر او را با نام «يا دليل المتحيرين» صدا كند به دنبال راهنمايي براي سرگرداني خويش است.

درباره حضرات معصومين نيز مي‌توان همين معنا را برداشت كرد كه چون به آنها با عبارت «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » سلام مي‌دهد يك نياز را اعلام مي‌كند و اگر آنها را « مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ » خطاب مي‌كند نياز ديگری را مطرح مي‌كند.

«السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » زائر در اين سلام از حضرات معصومين مي‌خواهد سلام او را از بيت ولايت پاسخ‌گو باشند كه پاسخ از آن بيت، سلامتي دنيا و آخرت فرد را تامين مي‌كند.

در عبارت « أَهْل بَيْت » اهل خانه منظور كساني هستند كه اهليت آن بيت و خانه را دارند و اگر حضرات معصومين را اهل بيت نبوت مي‌گويند چون اين بزرگواران به اذن حق تنها كساني هستند كه در خلقت شايستگي بيت ولايت را دارند.

لغويين: «اهل» را با «آل» مقايسه كرده‌اند و در رابطه با معناي آن گفته‌اند: آل، به معني«رجع يرجِعُ» است يعني خانواده‌اي كه ديگران به آنها رجوع مي‌كنند و در موارد متعدد اين دو كلمه در يك معنا استفاده شده‌اند ولي در بعضي موارد آل، تنها شامل حضرات معصومين مي‌شود به عبارتي هر آلي حتماً اهل هست ولي هر اهلي آل نيست.

اين توضيح را از آن جهت لازم به ذكر دانستيم تا بتوانيم به اين روايت اشاره كنيم كه در روايت آمده است پيامبر و علي(ع) پدران اين امت هستند و بر امت واجب است به پدرانشان رجوع مادي و معنوي داشته باشند، منظور از رجوع مادي همان رجوع جسماني ملموس و محسوس است اينكه هر فرد با پاي دل و گل به زيارت معصومين برود و در رجوع معنوي طلب كمال روح خويش را داشته باشد.

با توضيح بيان شده مي‌توان گفت: زائر با هر سلام به عبارت «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » نياز و وابستگي خود را به بيت ولايت اعلام مي‌كند و در هر اعلام به سوي آنها باز مي‌گردد زيرا در حقيقت معتقد است كه در اين رجوع و بازگشت دچار هيچ گونه تكلف و سختي نمي‌شود، هرگاه اراده كند مي‌تواند به سوي اهل بيت نبوت باز گردد، هيچ نگراني در اين بازگشت او را تهديد نمي‌كند كه شايد «درِ» بيت ولايت به روي او بسته باشد خوب مي‌داند كه در اين رجعت، دَرْ هميشه باز است.

زائر در اين بازگشت انكسار، خضوع و تواضعش را دست مايه خويش آورده تا اعلام كند در هر بار مراجعه قصد بازگشت به سوي حضرات معصومين را دارد همچنانكه اگر فردي با دوستي آشنايی قديمي داشته و بنا به دلايلي مدتي ميان آن دو فاصله ايجاد شده است و حال او قصد بازگشت و مراجعه مجدد به اين دوستي را دارد، در رابطه با حضرات معصومين بحث گسترده‌تر و عميق‌تر از حد يك ارتباط و دوستي معمولي است بلكه همه ما از عالم الست با محبت اين بزرگواران چشم به دنيا گشوده‌ايم و حال اگر تعلقات دنيا ما را گرفتار خويش كرده است و مدتي نسبت به آنها غفلت كرده‌ايم در اين سلام قصد بازگشت به همان آشناي قديمي را كرده‌ايم.

ناف ما بر مهر او ببريده‌اند                      عشق او بر جان ما کاريده‌اند.

اما در رابطه با كلمه «بيت» بايد گفته شود اين عبارت در فرهنگ لغت به معناي خانه و فضايي براي سكني و آرامش است اما بايد در نظر داشت هر كس قصد ورود به بيت يا خانه‌اي را بكند بايد كه از اهل آن خانه اذن بگيرد پس در هر سلام زائر بايد اذن ورود از حضرات معصومين را بگيرد.

در معناي ديگر «بيت» مكاني است كه انسان در آن شب را به صبح مي‌رساند و به عبارتي مي‌توان در آن بيتوته كند، زائر با ذکر «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » از حضرات معصومين مي‌خواهد تا ليل عالم را تا قيامت در محضر آنها سپري كند.

(بیت ولایت) اين خانه دري به سوي عالم اعلي دارد كه واردات غيبي به آن وارد مي‌شود و دري به سوي عالم سفلي كه واردات از آن به سوي خلق صادر مي‌شود، زائر در هر بار سلام دادن به اهل بيت نبوت از آنها درخواست مي‌كند تا واردات قلبي او را افزون كنند.

« السلام علیک یا اهل بیت النبوه) اگر از زوايه ديگر به واژه «بيت» نگاه كنيم خواهيم گفت: خانه مكاني است كه صاحب خانه از اسرار آن باخبر است.

زائر در اين سلام از صاحبان بيت ولايت مي‌خواهد تا او را از دوستان و اهل سِرّ خويش به شمار آورند و «درِ» اين خانه را همان گونه كه به روي اولياءالله مي‌گشايند به روي او نيز بگشايند.

اما در رابطه با واژه «نبوت» بايد گفت: اين لفظ، بيت نبوت را از ساير بيتها ممتاز مي‌كند. اين خانه، خانه‌اي است كه شرح وظايف همه عالم از آن جا مشخص و معلوم مي‌گردد.

حتی ملائکه عرش هم شرح وظايف خود را از بیت ولایت دريافت می‌کنند، احيا و موت هر موجودی با اذن حق از این خانه صورت می‌پذيرد، روزیِ افراد در آن جا تقسيم می‌شود، نعمات از آنجا منتشر می‌شود، ابتلا و امتحان انسان از این خانه است زائر در عمق اين واژه درخواست مي‌كند تا هر نعمتي كه از سوي اين خانه به او مي‌رسد توفيق شكرش را بيابد و در انجام وظايف واگذار شده به او كوتاهي و قصوري نداشته باشد.

در جايي ديگر نبوت را رفعت معنا كرده‌اند «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ » يعني سلام بر اهل بيتی که در اين عالم رفعت يافته‌اند و هر كس وصالشان را قصد كند بايد رفيع شود و رفعت يابد پيام بیت ولایت آيه 64 سوره مبارکه آل عمران است. « تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ »2 تعالوا از ماده عُلُو است. از عالم ماده فاصله بگيريد و از زمين به سوي عرش پرواز كنيد، پيامبر در بالاترين نقطه جهان ايستاده است و به همه می‌گويد: بالا بياييد و در برابر رفعت پيامبر هر متکبر خودخواهی سر فرود می‌آورد.

در تعبير ديگر «نبوة» را فتوت معنا كرده‌اند و سلام دهنده در هر بار سلام، حضرات معصومين را جوانمردان عالم خطاب مي‌كند يعني كساني كه خطاي زيردستان را ناديده مي‌گيريد و از تقصيراتشان در مي‌گذريد.

قرآن در سوره مبارکه کهف آيه 13 در مورد اصحاب کهف می‌گويد: « إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدىً » « اينها جوانمردانی هستند که ايمان به خدا آوردند و ما ايمانشان را اضافه کرديم.»

در تمام اين سلامها زائر بايد توجه داشته باشد كه اولين شرط ارتباط با اهل بيت نبوت، طهارت و پاكي است و هركس منتظر پاسخ‌گويي به سلام‌هايش می‌باشد بايد خود را از هر رجس و آلودگي پاك كند تا مَحرم اسرار شود.

« وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ » «سلام بر شما که در جايگاه رسالت قرار گرفته‌ايد». تنها شما شايستگي قرارگرفتن در جايگاه رسالت را از خداي سبحان دريافت كرده‌ايد.

با توجه به عبارت «رسالة» بايد گفت سخن از نبوت و دريافت وحي به تنهايي نيست بلكه بايد بعد از دريافت خبر آن را ابلاغ كرد از همين رو ميان نبي و رسول فرق گذاشته‌اند: نبی، کسی است که اخبار غيب را دريافت می‌کند و رسول کسی است که آن اخبار را ابلاغ می‌کند.

نبی، نفس مستعده‌ای براي دريافت حقايق از جانب خدای سبحان دارد و رسول فيوضات و معلومات را در اختيار مستعدين قرار مي‌دهد.

زائر با اين سلام از حضرات معصومين درخواست می‌كند که وجودش را برای دريافت فيوضات الهی مستعد قرار دهند.

فرق ديگری که در اين مسئله می‌توان مطرح کرد آن است که بگوييم نبوت يا تعريفی است و يا تشريعی، در نبوت تعريفی نقش وجود مبارک پيامبر(ص) معرفی اسماء و صفات حضرت حق است و در نبوت تشريعی اضافه بر تعريف، احکام و آداب و اخلاق حميده را از طرف خدای سبحان معرفی می‌کند به اين عنوان به او رسول می‌گويند.

با اين دو نگرش به نبوت شکل درخواست‌های ما تغيير می‌کند اگر به پيامبر(ص) به عنوان نبوت تعريفی سلام می‌دهيم از ايشان درخواست می‌کنيم که ظرف وجوديمان را آماده پذيرش و شناخت اسماء و صفات الهی کنند و چون ايشان را در جايگاه نبوت تشريعی مورد خطاب قرار می‌دهيم تقاضا مي‌كنيم ای رسول خدا احکام و آداب شريعت را به من بياموز تا در آداب بندگی شرمنده مولی نشوم.

ـــــــــــــــــــــــــ

1- در تفاسير آمده است كه ليل دنياست كه در ظلمت و تاريكي عالم ماده فرو رفته است و نهار قيامت است كه پرده‌ها و حجاب‌ها كنار مي‌رود و حقايق روشن و واضح مي‌گردد.

2- « بياييد به سوى سخنى كه ميان ما و شما يكسان است »

تعجيل در فرج بقية الله الاعظم عجل الله تعالي فرجه الشريف صلوات 






محتوای مرتبط