.

 

 
    چكيده تفسير زيارت جامعه كبيره استادگرامي خانم زهره بروجردي           (جلسه 53 ) بقیة الله و خیرته
 

در خدمت زيارت جامعه‌ي كبيره عبارت «بقية الله» را بررسي مي‌كنيم.

«بقية الله و خيرته» بقية در زبان عرب به معناي چيزي است كه دائم و باقي باشد و همچنين به معناي رحمت نيز آمده است.

عرب بقيه‌ را به معناي به جا مانده از هر چيزي نيز مي‌داند، حضرات معصومين شايستگي هر يك از اين معاني را دارند زيرا اگر در معناي اول واژه را معنا كنيم خواهيم گفت: وجود حضرات معصومين هميشگي و ماندگار است وجود نوري آنان از ابتداي خلقت بوده و تا انتهاي خلقت خواهد بود، آنان از آن رو كه جلوه‌ي ذات ازلي هستند هميشگي‌اند.

اگر عبارت «بقيه» را در معناي رحمت بدانيم وجود حضرات معصومين رحمت واسعه‌ي خداي سبحانند هر نعمتي كه به مخلوقات مي‌رسد از طريق آنهاست و اگر «بقيه» در معناي به جا مانده باشد به اين معناست كه هر يك از حضرات معصومين باقي مانده‌ي خداوند سبحان در زمين‌اند. چنانچه تفاسير آيه‌ي « بقية الله خير لكم ان كنتم تعلمون» را وجود مقدس امام زمان (عج) دانسته‌اند.

و اما «طاعت» معناي ديگري است كه براي «بقيه» آمده است، اگر هدف خلقت تنها طاعت و بندگي خداوند سبحان است از طريق حضرات معصومين صورت مي‌گيرد، حضرات معصومين مطيع دائم حضرت حق‌اند.

در معناي اصطلاحي «بقيه» را شباهت گفته‌اند، چنانچه فرزندي را بقيه‌ مادرش مي‌دانند از آن جهت كه شبيه اوست گويا فرزند دنباله‌ي مادر است در خصوصيات جسمي و روحي.

با توجه به اين معني «بقية الله» يعني تخلق تام حضرات معصومين به خداوند سبحان.

اما اگر بخواهيم به طور كلي بررسي كنيم كه چرا به حضرات معصومين بقية الله مي‌گويند خواهيم گفت :
 
به دليل آنكه صفات الهي در نهايت تمام و كمال در وجود حضرات معصومين جريان دارد، تخلق به اخلاق الهي در منتهي درجه در حضرات معصومين بروز دارد به همين جهت بقية الله‌اند، همچنين خداي سبحان ائمه را در عالم براي هدايت دائم افراد باقي گذاشته است بقية الله يعني «ما ابقاهم الله » منظور كساني هستند كه خداوند آنان را براي هدايت بشر در عالم باقي گذاشته، آنان چون جلوه رحمت خداي خويش‌اند. رحمت خاص خداي سبحان را در بين تمام موجودات توزيع مي‌كنند و سبب بقاي رحمت خدا بر خلق مي‌شوند.

در روايت آمده است «لولا الحجة لساخت الارض باهلها» اگر حجت نباشد زمين تمام اهلش را فرو مي‌برد يعني زمين اگر تحمل بنده گنهكار را دارد به دليل آن است كه حجت و بقيه خدا در زمين هست خداوند سبحان به آبروي بقية‌الله به اهل زمين اجازه زندگي مي‌دهد، سبب ابقاي رحمت خدا در بين خلق، امام هر زماني است .

به حضرات معصومين «بقية الله» مي‌گويند، زيرا بقيه يعني جلوه‌گريِ يك اثر نه اصل آن اثر.جلوه‌گري تام خدا در  نظام عالم توسط معصوم است اثر وجودي خداي سبحان به صورت تام در نظام عالم از طريق معصوم به نمايش گذاشته مي‌شود به همين اعتبار به اين‌ها بقية الله گفته‌ مي‌شود. چشم‌ها قادر به ديدن خداوند سبحان نيست اما جلوه‌ي تام حضرت حق ( امام هر زمان» قابل رؤيت و ديدن است.

همچنين بقية الله يعني بزرگ‌ترين نشانه‌اي كه خداي سبحان از خود به نمايش مي‌گذارد وجود مقدس معصومين همان آيات كبراي خداي سبحان‌اند كه در عالم به نمايش گذاشته‌ شده‌اند.

در رابطه با نام بقية الله روايتي عرض مي‌كنيم و بعد مبحث را ادامه مي‌دهيم .

عبدالله بن بكر مي‌گويد ما در محضر امام صادق (ع) و ميان راه مكه به مدينه بوديم به كوهي رسيديم به اسم عسفان به امام صادق (ع)‌عرض كردم كه يابن رسول الله كوه سياهي را ديدم كه خيلي وحشتناك بود در اين راه كوههاي زيادي را ديدم اما هيچ كوهي مثل اين كوه وحشتناك نبود حضرت فرمودند : يابن بكر آيا مي‌داني اين كوه چه كوهي است ؟ گفتم نه فرمودند: اين كوهي است كه به آن كَمد گفته مي‌شود اين كوه بر يكي از وادي‌هاي جهنم قرار گرفته . قاتلان پدرم حسين در آن وادي قرار دارند بعد شروع كردند قاتلان حسين (ع) را بر من شمردند و اين كه هر كدام در قتل چه نقشي برعهده داشتند

 عبدالله مي‌گويد به حضرت عرض كردم: جعلت فداك آيا شما مي‌شنويد تمام جرياناتي كه در جهنم وجود دارد و هيچ جزع و فزعي نمي‌كنيد؟ حضرت فرمودند: « يَا ابْنَ بَكْرٍ إِنَّ قُلُوبَنَا غَيْرُ قُلُوبِ النَّاس‏» قلوب ما مثل قلوب بقيه نيست ما مطيعيم (بقية‌الله يعني طاعة الله ) برگزيده‌ايم چيزي كه ما مي‌بينيم ديگران نمي‌بينند و صدايي كه ما مي‌شنويم ديگران نمي‌شنوند و ملائكه بر مركب‌هاي ما فرود مي‌آيند هر شبي كه بر ما مي‌گذرد ما از اخبار كل زمين اطلاع مي‌يابيم هر اتفاقي در زمين حادث مي‌شود بر ما آشكار مي‌شود هر قدرتمندي كه در زمين مي‌ميرد و ديگري به جاي او مي‌نشيند مي‌دانيم سيره او چيست نه فقط از اين زمين بلكه از زمين‌هاي هفت گانه مطلعيم بعد حضرت فرمودند : «  إِنَّا لَنَحْمِلُ مَا لَا يَقْدِرُ الْعِبَادُ عَلَى الْحُكُومَةِ فِيهِ » ما چيزي را حمل مي‌كنيم كه هيچ عبدي قدرت تحمل آن را ندارد پس مردم بايد مطيع ما باشند پس ما به اذن حق حاكميت بر كل مردم داريم حكم ما حكم خدا در زمين است دامنه آگاهي امام براي عبدالله خيلي عجيب بود او مي‌گويد واقعا امام بين مشرق و مغرب عالم را مي‌بيند ؟ حضرت مي‌فرمايند: مگر مي‌شود كسي نبيند و حجت باشد و بخواهد حكمراني كند و نظر بدهد ؟ حضرت مي‌‌فرمايند: ما شاهد برخلقيم . خلق ما را نمي‌بينند ما دائم آنها را مي‌بينيم .1 

اگرسوال شود چرا بزرگترين آيه خدا ديدني نيست؟ چرا بزرگترين آيه خدا در ارتباط مستقيم با مردم نيست؟حضرت امام صادق (ع) به اين آيه‌اي از قرآن اشاره مي‌كنند و مي‌گويند :

« سَنُريهِمْ‏ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَق...(فصّلت 53)‏»

(به زودى نشانه‏هاى خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان مى‏دهيم تا براى آنان آشكار گردد كه او حق است...)

در پاسخ خواهيم گفت: حضرات معصومين قبل از امام زمان(عج) در ميان مردم زندگي مي‌كردند با آنان معاشرت داشتند، از بازارهاي آنان خريد مي‌كردند، در مساجد براي نماز جماعت حضور مي‌يافتند و يك زندگي عادي مانند ساير مردم داشته‌اند اما وجود مقدس امام زمان(عج) به اذن حق از ديده‌ها پنهان است تا جان آخرين حجت خدا از آسيب دشمنان در امان بماند و امر غيبت از معجزات حضرت حق است از اين رو قرآن مي‌گويد: ما به زودي نشانه‌هاي خود را در اطراف جهان و در... حق شايد اين آيه نويدي براي ظهور است به زودي روزي فرا خواهد رسيد كه حضرت مهدي‌ (عج) از كنار كعبه ظهور خواهد كرد و فرياد انا المهدي را سر خواهد داد.

به زودي نشان مي‌دهيم آيات خودمان را، امام صادق(ع) مي‌فرمايند: وجود امام آيه‌اي از آيات الهي است و هر چه انسان بيشتر امام شناس شود بيشتر خداشناس مي‌شود و هر چه بيشتر امام شناس شود از حقانيت توحيد باخبرتر مي‌شود.

1- قرآن مي‌گويد: « سَنُريهِمْ‏ آياتِنا » « به زودى نشانه‏هاى خود را به آنها نشان مى‏دهيم » به نظر مفسرين يكي از جلوه‌هاي «سنريهم آياتنا» زمان ظهور است كه آيات حق در همه عامل چه عالم ظاهر چه باطن به نمايش گذاشته مي‌شود

در اين جلسه مثل هر جلسه عرض مي‌كنيم پشت هر يك از الفاظ زيارت جامعه درخواستي نهفته است در زيارت جامعه گدايي رسمي نيست اما پشت پرده‌ي هر اسمي درخواستي وجود دارد.

زائر هم در عبارت « اولي الامر» باور دارد كه حضرات معصومين صاحب نفوذند و صاحب بايدها و نبايدها هستند و آنان صاحب منفعت و قيمت هستند يعني هر فرد بي‌ارزشي و هر انسان بي‌قيمتي با نزديكي به حضرات معصومين ارزشمند و قيمتي مي‌شود.

هم زائر در عبارت «بقية الله» به حقيقت اقرار مي‌كند كه حضرات معصومين سبب رحمت خداي سبحان هستندهر رحمتي كه بر او جاري مي‌شود به واسطه‌ي آنهاست اگر زائر توفيق انجام خيرات را در خود بيابد آن را رحمتي از جانب حق مي‌داند كه توسط حضرات معصومين به او رسيده است. او باور دارد كه اگر واسطه‌ي فيض توفيق خيرات نبود به يقين او توانايي انجام هيچ خيري را در عالم نمي‌يافت از اين رو در پايان جلسه عبارت «بقية الله» عرض مي‌كنيم : « من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق» در عين اين‌كه همه‌ي ما از خالق تشكر مي‌كنيم از حضرات معصومين نيز تشكر مي‌كنيم زيرا با وساطت نام « بقية الله» خلق به انواع فيوض دست مي‌يابند و با وساطت شماست كه خيرات در زندگي‌ام جريان دارد زيرا شما جلوه‌ي تامه‌ي صفات حقه‌ي خداوند سبحان هستيد يعني:

اي آفتاب خوبان مي‌جوشد اندرونم                يك ساعتم بگنجان در سايه‌ي عنايت

________________

1- كامل الزيارات از ص 326

 
هديه به پيشگاه مطهر امام هادي عليه السلام صلوات






محتوای مرتبط